अभिनयान्परिचेतुमिवोद्यता
मलयमारुतकम्पितपल्लवा ।
अमदयत्सहकारलता मनः
सकलिका कलिकामजितामपि ॥

अन्वयः AI मलयमारुतकम्पितपल्लवा, अभिनयान् परिचेतुम् उद्यता इव, सकलिका सहकारलता कलिकामजिताम् अपि मनः अमदयत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अभिनयानिति॥ अत्र चूतलताया नर्तकीसमाधिरभिधीयते। अभिनयानर्थव्यञ्जकान्व्यापारान्। व्यञ्जकाभिनयौ समौ इत्यमरः (अमरकोशः १.७.१७ ) । परिचेतुमभ्यसितुमुद्यतेव स्थिता। कुतः? मलयमारुतेन कम्पितपल्लवा। पल्लवशब्देन हस्तो गम्यते। सकलिका सकोरका। कलिका कोरकः पुमान् इत्यमरः (अमरकोशः २.४.१६ ) । सहकारलता। कलिः कलहो द्वेष उच्यते। कलिः स्यात्कलहे शूरे कलिरन्त्ययुगे युधिइति विश्वः। कामो रागः। तज्जितामपि। जितरागद्वेषाणामपीत्यर्थः। मनोऽमदयत् ॥
Summary AI The mango creeper, with its sprouts shaken by the Malaya wind, appeared as if ready to practice dance gestures. Adorned with buds, it intoxicated the minds of even those ascetics who had conquered worldly strife and desire.
सारांश AI मलय पवन से हिलते पल्लवों और मंजरियों वाली आम की लताएँ मानो अभिनय का अभ्यास कर रही थीं और संयमी जनों का मन भी मोह रही थीं।
पदच्छेदः AI
अभिनयान्अभिनय (२.३) dramatic gestures
परिचेतुम्परिचेतुम् (परि√चि+तुमुन्) to practice
इवइव as if
उद्यताउद्यत (उद्√यम्+क्त, १.१) ready
मलयमारुतकम्पितपल्लवामलयमारुतकम्पित (√कम्पित+क्त)–पल्लवा (१.१) whose sprouts were shaken by the Malaya wind
अमदयत्अमदयत् (√मद् +णिच् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) intoxicated
सहकारलतासहकारलता (१.१) the mango creeper
मनःमनस् (२.१) the mind
सकलिकासकलिका (१.१) with buds
कलिकामजिताम्कलिकामअजित (२.१) of one unconquered by strife and desire
अपिअपि even
छन्दः द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
भि या न्प रि चे तु मि वो द्य ता
मा रु म्पि ल्ल वा
त्स का ता नः
लि का लि का जि ता पि
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.