अन्वयः
AI
मधुखण्डिता, हिमकरोदयपाण्डुमुखच्छविः रजनीवधूः अनितया वनितया इष्टसमागमनिर्वृतिं सदृशं तनुताम् उपययौ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
उपययाविति॥ मधुना मधुसमयेन खण्डिता ह्रासं गमिता। क्षीयन्ते खलूत्तरायणे रात्रयः; खण्डिताख्या च नायिका ध्वन्यते। हिमकरोदयेन चन्द्रोदयेन पाण्डुर्मुखस्य प्रदोषस्य वक्रस्य च छविर्यस्याः सा रजन्येव वधूः। इष्टसमागमनिर्वृत्तिं प्रियसंगमसुखम्। अनितयाऽप्राप्तया।
इण् गतौ इति धातोः समागमनिर्वृतिं प्रियसंगमसुखम्। अनितयाऽप्राप्तया। इण् गतौ इति धातोः कर्तरि क्तः। वनितया सदृशं तुल्यं तनुतां न्यूनतां कार्श्यं चोपययौ ॥
Summary
AI
The bride of night, shortened by the spring season and with a face as pale as the rising moon, waned. This waning was akin to the bliss of union experienced by an unfaithful woman (who returns pale at dawn after a night with her lover).
सारांश
AI
वसंत के अंत में रात्रि रूपी वधू चंद्रमा के उदय से पीली पड़कर क्षीण हो गई, फिर भी उसने अपने प्रिय के समागम का सुख प्राप्त किया।
पदच्छेदः
AI
| उपययौ | उपययौ (उप√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | attained |
| तनुतां | तनुता (२.१) | thinness/waning |
| मधुखण्डिता | मधु–खण्डित (√खण्डित+क्त, १.१) | shortened by spring |
| हिमकरोदयपाण्डुमुखच्छविः | हिमकर–उदय–पाण्डु–मुख–छवि (१.१) | whose facial splendor was pale like the rising moon |
| सदृशम् | सदृशम् | similarly |
| इष्टसमागमनिर्वृतिं | इष्ट–समागम–निर्वृति (२.१) | the bliss of union with a desired one |
| वनितया | वनिता (३.१) | by a woman |
| अनितया | अनिता (३.१) | unfaithful |
| रजनीवधूः | रजनी–वधू (१.१) | the bride of night |
छन्दः
द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| उ | प | य | यौ | त | नु | तां | म | धु | ख | ण्डि | ता |
| हि | म | क | रो | द | य | पा | ण्डु | मु | ख | च्छ | विः |
| स | दृ | श | मि | ष्ट | स | मा | ग | म | नि | र्वृ | तिं |
| व | नि | त | या | नि | त | या | र | ज | नी | व | धूः |
| न | भ | भ | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.