अपतुषारतया विशदप्रभैः
सुरतसङ्गपरिश्रमनोदिभिः ।
कुसुमचापमतेजयदंशुभि-
र्हिमकरो मकरोर्जितकेतनम् ॥

अन्वयः AI हिमकरः अपतुषारतया विशदप्रभैः सुरतसङ्गपरिश्रमनोदिभिः अंशुभिः मकरोर्जितकेतनं कुसुमचापम् अतेजयत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अपेति॥ हिमकरश्चन्द्रः। अपतुषारतयाऽपगतनीहारतया विशदप्रभैर्निर्मलकान्तिभिः सुरतसङ्गपरिश्रमनोदिभिः सुरतसङ्गखेदहारिभिरंशुभिः किरणैः। मकरोर्जितकेतनम्। मकरेणोर्जितं केतनं ध्वजो यस्य तम्। लब्धावकाशत्वादुच्छ्रितध्वजमित्यर्थः। कुसुमचापं काममतेजयदशातयत्। तिज निशाने इति धातोर्ण्यन्ताल्लङ्। सहकारिलाभात्कामोऽपि तीक्ष्णोऽभूदित्यर्थः ॥
Summary AI The moon, with its rays that were clear due to the absence of dew and that dispelled the fatigue of lovemaking, intensified the power of Kamadeva, the god whose bow is made of flowers and whose banner is empowered by the Makara.
सारांश AI पाले से मुक्त होने के कारण निर्मल और रति-जनित थकान को दूर करने वाली चंद्रमा की किरणों ने कामदेव के पुष्प-धनुष को और भी तेज कर दिया।
पदच्छेदः AI
अपतुषारतयाअपतुषारता (३.१) due to the absence of dew
विशदप्रभैःविशदप्रभा (३.३) with clear rays
सुरतसङ्गपरिश्रमनोदिभिःसुरतसङ्गपरिश्रमनोदिन् (३.३) by those that remove the fatigue of love-making
कुसुमचापम्कुसुमचाप (२.१) the flower-bowed one (Kamadeva)
अतेजयत्अतेजयत् (√तिज् +णिच् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) sharpened/intensified
अंशुभिःअंशु (३.३) with rays
हिमकरःहिमकर (१.१) the moon
मकरोर्जितकेतनम्मकरऊर्जितकेतन (२.१) whose banner is empowered by the Makara
छन्दः द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
तु षा या वि प्र भैः
सु ङ्ग रि श्र नो दि भिः
कु सु चा ते दं शु भि
र्हि रो रो र्जि के नम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.