अलिभिरञ्जनबिन्दुमनोहरैः
कुसुमपङ्क्तिनिपातिभिरङ्कितः ।
न खलु शोभयति स्म वनस्थलीं
न तिलकस्तिलकः प्रमदामिव ॥
अलिभिरञ्जनबिन्दुमनोहरैः
कुसुमपङ्क्तिनिपातिभिरङ्कितः ।
न खलु शोभयति स्म वनस्थलीं
न तिलकस्तिलकः प्रमदामिव ॥
कुसुमपङ्क्तिनिपातिभिरङ्कितः ।
न खलु शोभयति स्म वनस्थलीं
न तिलकस्तिलकः प्रमदामिव ॥
अन्वयः
AI
अञ्जनबिन्दुमनोहरैः कुसुमपङ्क्तिनिपातिभिः अलिभिः अङ्कितः तिलकः (वृक्षः) वनस्थलीं, तिलकः (विशेषकः) प्रमदाम् इव, न शोभयति स्म खलु? (न, अपि तु शोभयत्येव)।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
अलिभिरिति॥ अञ्जनबिन्दुमनोहरैः कज्जलकणसुन्दरैः कुसुमपङ्क्तिषु निपतन्ति ये तैः। अलिभिरङ्कितश्चह्नितस्तिलकः श्रीमान्नाम वृक्षः।
तिलकः क्षुरकः श्रीमान् इत्यमरः (अमरकोशः २.४.४० ) । वनस्थलीम्। तिलको विशेषकः। तमालपत्रतिलकचित्रकाणि विशेषकम्। द्वितीयं च तुरीयं च न स्त्रियम् इत्यमरः (अमरकोशः २.४.४० ) । प्रमदामिव। न शोभयति स्मेति न खलु। अपि त्वशोभयदेवेत्यर्थः। लट् स्मे (अष्टाध्यायी ३.२.११८ ) इति स्मशब्दयोगाद्भूतार्थे लट् ॥
Summary
AI
Did the Tilaka tree, marked by bees as charming as collyrium dots settling on its flower rows, not beautify the forest, just as a decorative mark does not beautify a young woman? (Rhetorical: It certainly beautified the forest, just as a mark beautifies a woman.)
सारांश
AI
काजल की बूंदों के समान मनोहर भोरों से युक्त तिलक वृक्ष वनस्थली को उसी प्रकार सुशोभित कर रहा था, जैसे किसी सुंदरी के मुख पर लगा तिलक।
पदच्छेदः
AI
| अलिभिः | अलि (३.३) | by bees |
| अञ्जनबिन्दुमनोहरैः | अञ्जन–बिन्दु–मनोहर (३.३) | charming like dots of collyrium |
| कुसुमपङ्क्तिनिपातिभिः | कुसुम–पङ्क्ति–निपातिन् (३.३) | that settle on the rows of flowers |
| अङ्कितः | अङ्कित (√अङ्क्+क्त, १.१) | marked |
| न | न | not |
| खलु | खलु | indeed |
| शोभयति | शोभयति (√शुभ् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | beautifies |
| स्म | स्म | (makes past tense) |
| वनस्थलीं | वनस्थली (२.१) | the forest land |
| न | न | not |
| तिलकः | तिलक (१.१) | the Tilaka tree |
| तिलकः | तिलक (१.१) | a decorative mark |
| प्रमदाम् | प्रमदा (२.१) | a young woman |
| इव | इव | like |
छन्दः
द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | लि | भि | र | ञ्ज | न | बि | न्दु | म | नो | ह | रैः |
| कु | सु | म | प | ङ्क्ति | नि | पा | ति | भि | र | ङ्कि | तः |
| न | ख | लु | शो | भ | य | ति | स्म | व | न | स्थ | लीं |
| न | ति | ल | क | स्ति | ल | कः | प्र | म | दा | मि | व |
| न | भ | भ | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.