परिचयं चललक्ष्यनिपातने
भयरुषोश्च तदिङ्गितवोधनम् ।
श्रमजयात्प्रगुणां च करोत्यसौ
तनुमतोऽनुमतः सचिवैर्ययौ ॥
परिचयं चललक्ष्यनिपातने
भयरुषोश्च तदिङ्गितवोधनम् ।
श्रमजयात्प्रगुणां च करोत्यसौ
तनुमतोऽनुमतः सचिवैर्ययौ ॥
भयरुषोश्च तदिङ्गितवोधनम् ।
श्रमजयात्प्रगुणां च करोत्यसौ
तनुमतोऽनुमतः सचिवैर्ययौ ॥
अन्वयः
AI
असौ (मृगया) चललक्ष्यनिपातने परिचयम्, भयरुषोः च तदिङ्गितबोधनम् (करोति), श्रमजयात् च तनुम् प्रगुणाम् करोति। अतः सचिवैः अनुमतः (सन्) ययौ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
परिचयमिति॥ असौ मृगया। चललक्ष्याणि मृगगवयादीनि। तेषां निपातने परिचयमभ्यासं करोति। भयरुषोर्भयक्रोधयोस्तदिङ्गितबोधनं तेषां चललक्ष्याणामिङ्गितस्य चेष्टितस्य भयादिलिङ्गभूतस्य बोधनं ज्ञानं च करोति। तनुं शरीरं श्रमस्य जयान्निरासात्प्रगुणां प्रकृष्टलाघवादिगुणवतीं च करोति। अतो हेतोः सचिवैरनुमतोऽनुमोदितः सन् ययौ। सर्वं चैतद्युद्धोपयोगीत्यतस्तदपेक्षया मृगयाप्रवृत्तिः। न तु व्यसनितयेति भावः ॥
Summary
AI
Hunting provides practice in hitting moving targets, teaches one to understand the signs of fear and anger in animals, and makes the body fit by overcoming fatigue. Therefore, permitted by his ministers, he went.
सारांश
AI
निशाना साधने का अभ्यास करने और शारीरिक स्फूर्ति बढ़ाने के उद्देश्य से मंत्रियों की अनुमति लेकर राजा शिकार के लिए निकले।
पदच्छेदः
AI
| परिचयम् | परिचय (२.१) | practice |
| चललक्ष्यनिपातने | चल–लक्ष्य–निपातन (७.१) | in hitting moving targets |
| भयरुषोः | भय–रुष् (६.२) | of fear and anger |
| च | च | and |
| तदिङ्गितबोधनम् | तद्–इङ्गित–बोधन (२.१) | understanding their signs |
| श्रमजयात् | श्रम–जय (५.१) | from conquering fatigue |
| प्रगुणाम् | प्रगुणा (२.१) | fit |
| च | च | and |
| करोति | करोति (√कृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | makes |
| असौ | अदस् (१.१) | this (hunting) |
| तनुम् | तनु (२.१) | the body |
| अतः | अतः | therefore |
| अनुमतः | अनुमत (अनु√मन्+क्त, १.१) | permitted |
| सचिवैः | सचिव (३.३) | by the ministers |
| ययौ | ययौ (√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | he went |
छन्दः
द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प | रि | च | यं | च | ल | ल | क्ष्य | नि | पा | त | ने |
| भ | य | रु | षो | श्च | त | दि | ङ्गि | त | वो | ध | नम् |
| श्र | म | ज | या | त्प्र | गु | णां | च | क | रो | त्य | सौ |
| त | नु | म | तो | ऽनु | म | तः | स | चि | वै | र्य | यौ |
| न | भ | भ | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.