लक्ष्यीकृतस्य हरिणस्य हरिप्रभावः
प्रेक्ष्य स्थितां सहचरीं व्यवधाय देहम् ।
आकर्णकृष्टमपि कामितया स धन्वी
बाणं कृपामृदुमनाः प्रतिसंजहार ॥
लक्ष्यीकृतस्य हरिणस्य हरिप्रभावः
प्रेक्ष्य स्थितां सहचरीं व्यवधाय देहम् ।
आकर्णकृष्टमपि कामितया स धन्वी
बाणं कृपामृदुमनाः प्रतिसंजहार ॥
प्रेक्ष्य स्थितां सहचरीं व्यवधाय देहम् ।
आकर्णकृष्टमपि कामितया स धन्वी
बाणं कृपामृदुमनाः प्रतिसंजहार ॥
अन्वयः
AI
हरिप्रभावः सः धन्वी, लक्ष्यीकृतस्य हरिणस्य सहचरीम् देहम् व्यवधाय स्थिताम् प्रेक्ष्य, कामितया कृपा-मृदु-मनाः (सन्) आकर्ण-कृष्टम् अपि बाणम् प्रतिसंजहार।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
लक्ष्यीकृतेति॥ हरिरिन्द्रो विष्णुर्वा तस्येव प्रभावः सामर्थ्य यस्य स तथोक्तः। धन्वी धनुष्मान् स नृपः। लक्ष्यीकृतस्य वेद्धुमिष्टस्य हरिणस्य स्वप्रेयसो देहं व्यवधायानुरागादन्तर्धाय स्थिताम्। सह चरतीति सहचरी। पचादिषु चरतेष्टित्करणान्ङीप्। यथाह वामनः-
अनुचरीति चरेष्टित्त्वात् इति। तां सहचरीं हरिणीं प्रेक्ष्य कामितया स्वयं कामुकत्वात्। कृपामृदुमनाः करुणार्द्रचितः सन्। आकर्णकृष्टमपि। दुष्प्रतिसंहरमपीत्यर्थः। बाणं प्रतिसंजहार। नैपुण्यादित्यर्थः। नैपुण्यं तु धन्वी इत्यनेन गम्यते ॥
Summary
AI
That archer, whose prowess was like Indra's, saw the female companion of the targeted deer standing in the way, shielding him with her body. Seeing that she was his beloved, the king's heart softened with compassion, and he withdrew the arrow, even though it was already drawn back to his ear.
सारांश
AI
लक्ष्य बने मृग की रक्षा के लिए जब मृगी आगे खड़ी हो गई, तो दयालु राजा ने अपना खिंचा हुआ बाण वापस उतार लिया।
पदच्छेदः
AI
| लक्ष्यीकृतस्य | लक्ष्यीकृत (६.१) | of the one made a target |
| हरिणस्य | हरिण (६.१) | of the deer |
| हरिप्रभावः | हरि–प्रभाव (१.१) | he whose prowess was like Indra's |
| प्रेक्ष्य | प्रेक्ष्य (प्र√ईक्ष्+ल्यप्) | having seen |
| स्थिताम् | स्थिता (√स्था+क्त, २.१) | standing |
| सहचरीम् | सहचरी (२.१) | his female companion |
| व्यवधाय | व्यवधाय (वि+अव√धा+ल्यप्) | having placed as a screen |
| देहम् | देह (२.१) | her body |
| आकर्णकृष्टम् | आकर्ण–कृष्ट (२.१) | drawn up to the ear |
| अपि | अपि | even |
| कामितया | कामिता (३.१) | due to her being beloved |
| सः | तद् (१.१) | he |
| धन्वी | धन्विन् (१.१) | the archer |
| बाणम् | बाण (२.१) | the arrow |
| कृपामृदुमनाः | कृपा–मृदु–मनस् (१.१) | whose mind was softened by compassion |
| प्रतिसंजहार | प्रतिसंजहार (प्रति+सम्√हृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | withdrew |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ल | क्ष्यी | कृ | त | स्य | ह | रि | ण | स्य | ह | रि | प्र | भा | वः |
| प्रे | क्ष्य | स्थि | तां | स | ह | च | रीं | व्य | व | धा | य | दे | हम् |
| आ | क | र्ण | कृ | ष्ट | म | पि | का | मि | त | या | स | ध | न्वी |
| बा | णं | कृ | पा | मृ | दु | म | नाः | प्र | ति | सं | ज | हा | र |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.