अन्वयः
AI
सः नराधिपः समतया वरुणम्, वसुवृष्टिविसर्जनैः पुण्यजनेश्वरम्, असताम् नियमनात् यमम्, च रुचा अरुणाग्रसरम् अनुययौ ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
समतयेति॥ नराधिपो दशरथः समतया समवर्तित्वेन। मध्यस्थत्वेनेत्यर्थः। वसुवृष्टेर्धनवृष्टेर्विसर्जनैः। असतां दुष्टानां नियमनान्निग्रहाञ्च। सवरुणौ वरुणसहितौ यमपुम्यजनेश्वरौ यमकुबेरौ यमकुबेरवरुणान्। यथासंख्यमनुययावनुचकार। रुचा तेजसाऽरुणाग्रसरमरुणसारथिं सूर्यमनुययौ ॥
Summary
AI
That king (Dasharatha) emulated Varuna through his impartiality, Kubera (lord of the पुण्यजनs) by his showers of wealth, Yama by his restraint of the wicked, and the Sun (whose forerunner is Aruna) by his splendor.
सारांश
AI
समान व्यवहार, धन की वर्षा और दुष्टों को दंड देने के कारण राजा दशरथ ने यम, कुबेर, वरुण और सूर्य के समान गुणों को आत्मसात किया।
पदच्छेदः
AI
| समतया | समता (३.१) | by impartiality |
| वसुवृष्टिविसर्जनैः | वसु–वृष्टि–विसर्जन (३.३) | by the release of showers of wealth |
| नियमनात् | नियमन (५.१) | by the restraint |
| असताम् | असत् (६.३) | of the wicked |
| च | च | and |
| नराधिपः | नर–अधिप (१.१) | the king |
| अनुययौ | अनुययौ (अनु√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | he followed/imitated |
| यमपुण्यजनेश्वरौ | यम–पुण्यजनेश्वर (२.२) | Yama and Kubera |
| सः | तद् (१.१) | he |
| वरुणम् | वरुण (२.१) | Varuna |
| अरुणाग्रसरम् | अरुण–अग्रसर (२.१) | he whose forerunner is Aruna (the Sun) |
| रुचा | रुच् (३.१) | by his splendor |
छन्दः
द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | म | त | या | व | सु | वृ | ष्टि | वि | स | र्ज | नै |
| र्नि | य | म | ना | द | स | तां | च | न | रा | धि | पः |
| अ | नु | य | यौ | य | म | पु | ण्य | ज | ने | श्व | रौ |
| स | व | रु | णा | व | रु | णा | ग्र | स | रं | रु | चा |
| न | भ | भ | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.