अन्वयः
AI
मृगयाभिरतिः न, दुरोदरं न, शशिप्रतिमाभरणं मधु च न, वा नवयौवना प्रियतमा, उदयाय यतमानं तम् न अपाहरत् ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
नेति॥ उदयाय यतमानमभ्युदयार्थं व्याप्रिमाणं तं दशरथं मृगयाभिरतिराखेटव्यसनं नापाहरन्नाचकर्ष।
आक्षोटनं मृगव्यं स्यादाखोटो मृगया स्त्रियाम् इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.१८० ) । दुष्टमासमन्तादुदमस्येति दुरोदरं द्यूतं च नापाहरत्। दुरोदरो द्यूतकारे पणे द्यूते दुरोदरम् इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.१८० ) । शशिनः प्रतिमा प्रतिबिम्बमाभरणं यस्य तन्मधु नापाहरत्। न वेति पदच्छेदः। वाशब्दः समुञ्चये। नमयौवना नवं नूतनं यौवनं तारुण्यं यस्यास्तादृशी प्रियतमा वा स्त्री नापाहरत्। जातावेकवचनम्। अत्र मनुः(७।५०)पानमक्षाः स्त्रियश्चेति मृगया च यथाक्रमम्। एतत्कष्टतमं विद्याञअचतुष्कं कामजे गणे॥ इति॥
Summary
AI
Neither excessive fondness for hunting, nor gambling, nor wine served in moon-like cups, nor even his most beloved wife in her fresh youth, could distract him (Dasharatha) who was striving for the prosperity of his kingdom.
सारांश
AI
प्रगति के लिए प्रयत्नशील दशरथ को न शिकार, न जुआ, न मदिरा और न ही उनकी नवयौवना प्रियतमाएँ अपने कर्तव्य और लक्ष्य से विचलित कर पाईं।
पदच्छेदः
AI
| न | न | neither |
| मृगयाभिरतिः | मृगया–अभिरति (१.१) | excessive fondness for hunting |
| न | न | nor |
| दुरोदरम् | दुरोदर (१.१) | gambling |
| न | न | nor |
| च | च | and |
| शशिप्रतिमाभरणम् | शशि–प्रतिमा–भरण (१.१) | served in moon-like cups |
| मधु | मधु (१.१) | wine |
| तम् | तद् (२.१) | him |
| उदयाय | उदय (४.१) | for prosperity |
| न | न | not |
| वा | वा | or |
| नवयौवना | नव–यौवन (१.१) | in her fresh youth |
| प्रियतमा | प्रियतमा (१.१) | his most beloved wife |
| यतमानम् | यतमान (√यत्+शानच्, २.१) | who was striving |
| अपाहरत् | अपाहरत् (अप√हृ कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | distracted |
छन्दः
द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| न | मृ | ग | या | भि | र | ति | र्न | दु | रो | द | रं |
| न | च | श | शि | प्र | ति | मा | भ | र | णं | म | धु |
| त | मु | द | या | य | न | वा | न | व | यौ | व | ना |
| प्रि | य | त | मा | य | त | मा | न | म | पा | ह | रत् |
| न | भ | भ | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.