अथ जातु रुरोर्गृहीतवर्त्मा
विपिने पार्श्वचरैरलक्ष्यमाणः ।
श्रमफेनमुचा तपस्विगाढां
तमसां प्राप नदीं तुरंगमेण ॥

अन्वयः AI अथ जातु विपिने रुरोः वर्त्मा गृहीतः, पार्श्व-चरैः अलक्ष्यमाणः (सः), श्रम-फेन-मुचा तुरंगमेण तपस्वि-गाढाम् तमसां नदीं प्राप।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अथेति॥ अथ जातु कदाचिद्रुरोर्मृगस्य गृहीतवर्त्मा स्वीकृतरुरुमार्गो विपिनेवने पार्श्वचरैरलक्ष्यमाणः। तुरगवेगादित्यर्थः। श्रमेण फेनमुचा। सफेनं स्विद्यतेत्यर्थः। तुरंगमेण तपस्विभिर्गाढामवगाढां सेवितां तमसां नाम नदीं सरितं प्राप ॥

Summary AI Then, once, while in the forest, he took the path of a Ruru deer and, unseen by his attendants, reached the Tamasa river, frequented by ascetics, on his horse which was foaming at the mouth from exertion.

सारांश AI एक हिरण का पीछा करते हुए राजा अपने साथियों से बिछड़ गए और थके हुए घोड़े के साथ तमसा नदी के तट पर पहुँचे, जहाँ तपस्वी निवास करते थे।

पदच्छेदः AI

अथ	अथ	then
जातु	जातु	once
रुरोः	रुरु (६.१)	of a Ruru deer
गृहीतवर्त्मा	गृहीत (√गृहीत+क्त)–वर्त्मन् (१.१)	having taken the path
विपिने	विपिन (७.१)	in the forest
पार्श्वचरैः	पार्श्व–चर (३.३)	by his attendants
अलक्ष्यमाणः	लक्ष्यमाण (√लक्ष्+यक्+शानच्, १.१)	not being seen
श्रमफेनमुचा	श्रम–फेन–मुच् (३.१)	with his horse that was releasing foam from exertion
तपस्विगाढाम्	तपस्विन्–गाढ (२.१)	frequented by ascetics
तमसाम्	तमसा (२.१)	the Tamasa
प्राप	प्राप (प्र√आप् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	he reached
नदीम्	नदी (२.१)	river
तुरंगमेण	तुरंगम (३.१)	with his horse

छन्दः औपच्छन्दसिक

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
अ	थ	जा	तु	रु	रो	र्गृ	ही	त	व	र्त्मा
वि	पि	ने	पा	र्श्व	च	रै	र	ल	क्ष्य	मा	णः
श्र	म	फे	न	मु	चा	त	प	स्वि	गा	ढां
त	म	सां	प्रा	प	न	दीं	तु	रं	ग	मे	ण

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect