१.१.७९

पठन्द्विजो वागृषभत्वमीया;त्स्यात्क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।
वणिग्जनः पण्यफलत्वमीया;ज्जनश्च शूद्रोऽपि महत्त्वमीयात् ॥

अन्वयः

पठन् जन: People by reading this, द्विज: स्यात् if he is a brahmin, वागृषभत्वम् proficient in the eighteen branches of learning, ईयात् attains, क्षत्रिय: kshatriya, भूमिपतित्वम् lordship over landed possessions, ईयात् gets, वणिग्जनः vaisya, पण्यफलत्वम् fruits of his merit, ईयात् gets, जनश्च men, शूद्रोऽपि sudra also, महत्वम् greatness, ईयात् attains.

M N Dutt

If a Brāhmaṇa reads it, he attains excellence in speech; if a Kșatriya, he will acquire lordship over landed possessions, if a Vaisya, abundance of wealth in trade; and if a Sudra, greatness.

Summary

A brahmin becomes proficient in the eighteen branches of learning a kshatriya gets lordship over landed possessions a vaisya gets the fruits of his business and sudra also attains greatness by reading Ramayana". इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे (श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपो नाम) प्रथम: सर्ग:॥ Thus ends the first sarga of Balakanda of the holy Ramayana in synopsis of the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

पठन्पठत् (√पठ् + शतृ, १.१)
द्विजोद्विज (१.१)
वागृषभत्वम्वागृषभ–त्व (२.१)
ईयात्ईयात् (√इ विधिलिङ् प्र.पु. एक.)
स्यात्स्यात् (√अस् विधिलिङ् प्र.पु. एक.)
क्षत्रियोक्षत्रिय (१.१)
भूमिपतित्वम्भूमिपति–त्व (२.१)
ईयात्ईयात् (√इ विधिलिङ् प्र.पु. एक.)
वणिग्जनःवणिज्–जन (१.१)
पण्यफलत्वम्पण्यफलत्व (२.१)
ईयाज्ईयात् (√इ विधिलिङ् प्र.पु. एक.)
जनश्जन (१.१)
चच (अव्ययः)
शूद्रोशूद्र (१.१)
ऽपिअपि (अव्ययः)
महत्त्वम्महत्त्व (२.१)
ईयात्ईयात् (√इ विधिलिङ् प्र.पु. एक.)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
प ठन्द्वि जो वागृष भत्व मी या
त्स्या त्क्षत्रि यो भूमिप तित्व मी यात्
व णिग्ज नः पण्यफ लत्व मी या
ज्ज नश्च शू द्रोऽपिम हत्त्व मी यात्