अन्वयः

मुनि: Valmiki, उदकम् water, उपस्पृश्य having performed achamana (sipping water in accordance with tradition to purify oneself), प्राचीनाग्रेषु with their ends facing the east side of, दर्भेषु kusha grass, स्थित्वा sitting, कृताञ्जलि: with folded palms, धर्मेण with the power of penance, गतिम् the course of past events in history of Rama, सम्यक् completely, अन्वेषते searched for.

M N Dutt

And, sitting himself facing the east on a cushion of kuća grass, and sipping water according to the ordinance, he addressed himself to the contemplation of the subject through Yoga.

Summary

Having performed achamana, Valmiki seated on kusha grass with folded palms, searched for the course of past events in the history of Rama by his power of penance.

पदच्छेदः

उपस्पृश्योदकं	उपस्पृश्य (√उप-स्पृश् + ल्यप्)–उदक (२.१)
संयन्	संयत् (√सम्-इ + शतृ, १.१)
मुनिः	मुनि (१.१)
स्थित्वा	स्थित्वा (√स्था + क्त्वा)
कृताञ्जलिः	कृताञ्जलि (१.१)
प्राचीनाग्रेषु	प्राचीना–अग्र (७.३)
दर्भेषु	दर्भ (७.३)
धर्मेणान्वेषते	धर्म (३.१)–अन्वेषते (√अनु-इष् लट् प्र.पु. एक.)
गतिम्	गति (२.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
उ	प	स्पृ	श्यो	द	कं	सं	य
न्मु	निः	स्थि	त्वा	कृ	ता	ञ्ज	लिः
प्रा	ची	ना	ग्रे	षु	द	र्भे	षु
ध	र्मे	णा	न्वे	ष	ते	ग	तिम्