१.३७.२०

स च ज्येष्ठो नरश्रेष्ठ सगरस्यात्मसंभवः ।
बालान्गृहीत्वा तु जले सरय्वा रघुनन्दन ।
प्रक्षिप्य प्रहसन्नित्यं मज्जतस्तान्निरीक्ष्य वै ॥

अन्वयः

नरश्रेष्ठ O Best among men, रघुनन्दन O Rama, ज्येष्ठ: eldest son, स: सगरस्य आत्मसम्भव: that Sagara's son Asamanjasa, नित्यम् every day, बालान् children, गृहीत्वा seizing hold of, सरय्वा: river Sarayu's, जले waters, प्रक्षिप्य throwing them, निमज्जत: while they were drowning, तान् them, समीक्ष्य beholding, प्रहसन् while laughing (rejoiced).

M N Dutt

O foremost of men,* the eldest son of Sagara, taking those children, would, O descendant of Raghu, often cast them into the Sarayū, and in mirth behold them sinking in the waters. *The text has Narasresthas, put for Asamanja. Evidently this is an error. I make it a vocative.

Summary

O best among men, delight of the Raghus (in the mean time) sagara's eldest son Asamanjasa, used to seize hold of children and throw them into the waters of river Sarayu. And while they were drowning, he was laughing.

पदच्छेदः

सतद् (१.१)
चच (अव्ययः)
ज्येष्ठोज्येष्ठ (१.१)
नरश्रेष्ठनर–श्रेष्ठ (८.१)
सगरस्यात्मसम्भवःसगर (६.१)–आत्मसम्भव (१.१)
बालान्बाल (२.३)
गृहीत्वागृहीत्वा (√ग्रह् + क्त्वा)
तुतु (अव्ययः)
जलेजल (७.१)
सरय्वासरयू (६.१)
रघुनन्दनरघुनन्दन (८.१)
प्रक्षिप्यप्रक्षिप्य (√प्र-क्षिप् + ल्यप्)
प्रहसन्प्रहसत् (√प्र-हस् + शतृ, १.१)
नित्यंनित्यम् (अव्ययः)
मज्जतस्मज्जत् (√मज्ज् + शतृ, २.३)
तान्तद् (२.३)
निरीक्ष्यनिरीक्ष्य (√निः-ईक्ष् + ल्यप्)
वैवै (अव्ययः)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
स च ज्ये ष्ठोन र श्रेष्ठसग र स्या
त्म संभ वः बा लान्गृ ही त्वातुज ले
स र य्वारघु नन्द न प्र क्षि प्यप्र
ह स न्नि त्यं मज्ज त स्तान्नि रीक्ष्य वै