तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम् ।
वाचो विधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ ॥
तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम् ।
वाचो विधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ ॥
अन्वयः
तौ राजपुत्रौ these two princes, धर्म्यम् based on dharma, उत्तमम् greatest, तत् सर्वम् आख्यानम् the entire epic, कात्स्नर्येन completely, वाचोविधेयम् committed to memory, कृत्वा having made, अनिन्दितौ blameless, तत्त्वज्ञौ well versed, सुसमाहितौ disciplined, यथोपदेशम् as instructed (by sage Valmiki), ऋषीणाम् of the ascetics, द्विजातीनाम् of the learned brahmins, साधूनां च of saints also, समागमे in the meetings, जगतु: chanted.M N Dutt
Even as the reflection of the solar or the lunar disc resembles that disc; got by heart that excellent and moral story in its entirety; and those princes versed in the Fine arts, with a concentrated mind chanted it as they had learnt it, in the assemblies of ascetics and Brāhmaṇas and good men.Summary
These two princes blameless, disciplined and wellversed, committed to memory the whole epic and chanted as instructed in the assembly of rishis, brahmins and saints.पदच्छेदः
| तौ | तद् (१.२) |
| राजपुत्रौ | राजन्–पुत्र (१.२) |
| कार्त्स्न्येन | कार्त्स्न्य (३.१) |
| धर्म्यम् | धर्म्य (२.१) |
| आख्यानम् | आख्यान (२.१) |
| उत्तमम् | उत्तम (२.१) |
| वाचो | वाच् (६.१) |
| विधेयं | विधेय (√वि-धा + कृत्, २.१) |
| तत् | तद् (२.१) |
| सर्वं | सर्व (२.१) |
| कृत्वा | कृत्वा (√कृ + क्त्वा) |
| काव्यम् | काव्य (२.१) |
| अनिन्दितौ | अनिन्दित (१.२) |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| तौ | रा | ज | पु | त्रौ | का | र्त्स्न्ये | न |
| ध | र्म्य | मा | ख्या | न | मु | त्त | मम् |
| वा | चो | वि | धे | यं | त | त्स | र्वं |
| कृ | त्वा | का | व्य | म | नि | न्दि | तौ |