२.१०.३

स वृद्धस्तरुणीं भार्यां प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम् ।
अपापः पापसंकल्पां ददर्श धरणीतले ॥

अन्वयः

वृद्ध: aged, अपाप: guileless, स: he, तरुणीम् youthful lady, प्राणेभ्योऽपि more than his life, गरीयसीम् dearer, पापसङ्कल्पाम् a lady of sinful intentions, विनिष्कृत्ताम् severed, लतामिव like a creeper, पतिताम् fallen down, देवतामिव like a goddess, निर्धूताम् thrown down on earth, किन्नरीमिव like a 'kinnari', च्युताम् slipped (from heaven), अप्सरसं यथा like apsarasas, परिभ्रष्टाम् fallen down, मायामिव like illusion, संयताम् tied down, हरिणीमिव like a female deer, भार्याम् to wife, ददर्श saw.

Summary

The guileless, old king beheld his youthful wife who was dearer to him than his own life, filled with deceitful intentions. She looked like a severed creeper, like a goddess fallen down, like a 'Kinnari' thrown down on earth, like an 'apsarasa' slipped from heaven, like an illusion torn, like a female deer tied down.

पदच्छेदः

तद् (१.१)
वृद्धस्वृद्ध (१.१)
तरुणींतरुण (२.१)
भार्यांभार्या (२.१)
प्राणेभ्योप्राण (५.३)
ऽपिअपि (अव्ययः)
गरीयसीम्गरीयस् (२.१)
अपापःअपाप (१.१)
पापसंकल्पांपाप–संकल्प (२.१)
ददर्शददर्श (√दृश् लिट् प्र.पु. एक.)
धरणीतलेधरणी–तल (७.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

वृ द्धस्तरु णीं भा र्यां
प्रा णे भ्योऽपि री सीम्
पा पः पा सं ल्पां
र्श णी ले