२.१०४.२५

तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठो; दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः ।
स त्वेव मातॄरभिवाद्य सर्वा; रुदन्कुटीं स्वां प्रविवेश रामः ॥

अन्वयः

दुःखेन in their grief, बाष्पगृहीतकण्ठ्य throats choked with sobs, मातरः mothers, तम् to him, अमन्त्रयितुं to bid farewell, न शेकुर्हि were not able, सः that, राघवः एव Rama himself, सर्वाः all, मात़ृ़: mothers, अभिवाद्य paying obeisance, रुदन् weeping, स्वाम् his, कुटीं hut, प्रविवेश entered.

Summary

His mothers were unable to bid him farewell their throats were choked with tears of sorrow but Rama himself paid obeisance to them and entered his hut in tears.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे द्वादशोत्तरशततमस्सर्गः॥Thus ends the hundredtwelfth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

तंतद् (२.१)
मातरोमातृ (१.३)
बाष्पगृहीतकण्ठ्योबाष्प–गृहीत (√ग्रह् + क्त)–कण्ठी (१.३)
दुःखेनदुःख (३.१)
नामन्त्रयितुंन (अव्ययः)–आमन्त्रयितुम् (√आ-मन्त्रय् + तुमुन्)
हिहि (अव्ययः)
शेकुःशेकुः (√शक् लिट् प्र.पु. बहु.)
सतद् (१.१)
त्व्तु (अव्ययः)
एवएव (अव्ययः)
अभिवाद्यअभिवाद्य (√अभि-वादय् + ल्यप्)
सर्वासर्व (२.३)
रुदन्रुदत् (√रुद् + शतृ, १.१)
कुटींकुटी (२.१)
स्वांस्व (२.१)
प्रविवेशप्रविवेश (√प्र-विश् लिट् प्र.पु. एक.)
रामःराम (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
तं मात रो बाष्पगृ हीत क ण्ठो
दुः खेन ना मन्त्रयि तुंहि शे कुः
स त्वेव मा तॄरभि वाद्य स र्वा
रु दन्कु टीं स्वांप्रवि वेश रा मः