२.१११.२०

इतीव तैः प्राञ्जलिभिस्तपस्विभि;र्द्विजैः कृतस्वस्त्ययनः परंतपः ।
वनं सभार्यः प्रविवेश राघवः; सलक्ष्मणः सूर्य इवाभ्रमण्डलम् ॥

अन्वयः

प्राञ्जलिभिः (paying obeisance) with folded hands, तपस्विभिः by ascetics, तैः द्विजैः by those brahmins, इतीव thus, कृतस्वस्त्ययनः obtaining their blessings, परन्तपः tormentor of enemies, राघवः Rama, सभार्यः with his wife, सलक्ष्मणः with Lakshmana, सूर्यः Sun, अभ्रमण्डलम् इव like entering the mass of clouds, वनम् forest, प्रविवेश entered.

M N Dutt

Thus addressed by the ascetic twice-born ones, and having been blessed by them, that repressor of foes, Rāghava, entered the forest in company with his wife and Lakşmaņa, like the sun entering a mass of clouds.

Summary

The ascetics offered their blessings to Rama the tormentor of enemies. Thereafter, accompanied by his wife and Lakshmana, he entered the great forest like the Sun entering the mass of clouds. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे श्रीमद्वाल्मीकीय आदिकाव्ये चतुर्विंशत्सहस्रिकायां संहितयां श्रीमदयोध्याकाण्डे एकोनविंशत्युत्तरशततमस्सर्गः॥ Thus ends the hundrednineteenth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

इतीवइति (अव्ययः)–इव (अव्ययः)
तैःतद् (३.३)
प्राञ्जलिभिस्प्राञ्जलि (३.३)
तपस्विभिर्तपस्विन् (३.३)
द्विजैःद्विज (३.३)
कृतस्वस्त्ययनःकृत (√कृ + क्त)–स्वस्त्ययन (१.१)
परंतपःपरंतप (१.१)
वनंवन (२.१)
सभार्यःस (अव्ययः)–भार्या (१.१)
प्रविवेशप्रविवेश (√प्र-विश् लिट् प्र.पु. एक.)
राघवःराघव (१.१)
सलक्ष्मणःस (अव्ययः)–लक्ष्मण (१.१)
सूर्यसूर्य (१.१)
इवाभ्रमण्डलम्इव (अव्ययः)–अभ्र–मण्डल (२.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
इ तीव तैः प्राञ्जलि भिस्त पस्विभि
र्द्वि जैःकृ त स्वस्त्यय नःप रंत पः
व नंस भा र्यःप्रवि वेश राघ वः
स लक्ष्म णः सूर्यइ वाभ्र मण्ड लम्
जतजर