अन्वयः

सा पापा that evil woman, पुत्रशोकार्दितम् tortured with grief on account of his son, विसंज्ञम् having lost senses, भुवि on the floor, पतितम् had fallen, विवेष्टमानम् writhing, ऐक्ष्वाकम् (Dasaratha) born in the Ikshvaku race, इदम् this word, अब्रवीत् said.

M N Dutt

Then that sinful woman, seeing the descendant of Ikşvāku distressed on account of his son, and deprived of consciousness, and lying inert on the ground, spoke to him, saying.

Summary

The evil woman (Kaikeyi) said to the king of the Ikshvaku race who lay unconscious on the floor writhing and tormented with grief on account of his son.

पदच्छेदः

पुत्रशोकार्दितं	पुत्र–शोक–अर्दित (√अर्दय् + क्त, २.१)
पापा	पाप (१.१)
विसंज्ञं	विसंज्ञ (२.१)
पतितं	पतित (√पत् + क्त, २.१)
भुवि	भू (७.१)
विवेष्टमानम्	विवेष्टमान (√वि-वेष्ट् + शानच्, २.१)
उदीक्ष्य	उदीक्ष्य (√उत्-ईक्ष् + ल्यप्)
सैक्ष्वाकम्	तद् (१.१)–ऐक्ष्वाक (२.१)
इदम्	इदम् (२.१)
अब्रवीत्	अब्रवीत् (√ब्रू लङ् प्र.पु. एक.)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
पु	त्र	शो	का	र्दि	तं	पा	पा
वि	सं	ज्ञं	प	ति	तं	भु	वि
वि	वे	ष्ट	मा	न	मु	दी	क्ष्य
सै	क्ष्वा	क	मि	द	म	ब्र	वीत्