अन्वयः

भूपतिः king, विह्वलाभ्याम् नेत्राभ्याम् eyes overwhelmed (with fears), अपश्यन्निव as if unable to see, कृच्छ्रात् with great difficulty, धैर्येण with courage, संस्तभ्य gaining a firm footing, कैकेयीम् to Kaikeyi, इदम् this, अब्रवीत् said.

M N Dutt

Then calming himself with a great effort, the king, as if not seeing Kaikeyi, with his haggard eyes, addressed her, saying.

Summary

The king was unable to see with his eyes overwhelmed (with tears). Gaining with great difficulty a firm footing and courage he addressed Kaikeyi:

पदच्छेदः

विह्वलाभ्यां	विह्वल (३.२)
च	च (अव्ययः)
नेत्राभ्याम्	नेत्र (३.२)
अपश्यन्न्	अपश्यत् (१.१)
इव	इव (अव्ययः)
भूमिपः	भूमिप (१.१)
कृच्छ्राद्	कृच्छ्र (५.१)
धैर्येण	धैर्य (३.१)
संस्तभ्य	संस्तभ्य (√सम्-स्तम्भ् + ल्यप्)
कैकेयीम्	कैकेयी (२.१)
इदम्	इदम् (२.१)
अब्रवीत्	अब्रवीत् (√ब्रू लङ् प्र.पु. एक.)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
वि	ह्व	ला	भ्यां	च	ने	त्रा	भ्या
म	प	श्य	न्नि	व	भू	मि	पः
कृ	च्छ्रा	द्धै	र्ये	ण	सं	स्त	भ्य
कै	के	यी	मि	द	म	ब्र	वीत्