२.१६.५३

स रामस्य वचः श्रुत्वा भृशं दुःखहतः पिता ।
शोकादशक्नुवन्बाष्पं प्ररुरोद महास्वनम् ॥

अन्वयः

रामस्य Rama's, वचः words, श्रुत्वा having heard, पिता father, सः that (Dasaratha), भृशम् greatly, दुःखहतः hit with grief, शोकात् out of sorrow, वक्तुम् to speak, अशक्नुवन् was not able, महास्वनम् with a loud voice, प्ररुरोद cried.

M N Dutt

Hearing these words of Rāma, his father, greatly afflicted and incapable of speaking anything on account of sorrow, began to cry aloud.

Summary

Father (Dasaratha), too tormented with grief to speak cried out loudly on hearing the words of Rama.

पदच्छेदः

तद् (१.१)
रामस्यराम (६.१)
वचःवचस् (२.१)
श्रुत्वाश्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
भृशंभृशम् (अव्ययः)
दुःखहतःदुःख–हत (√हन् + क्त, १.१)
पितापितृ (१.१)
शोकाद्शोक (५.१)
अशक्नुवन्अशक्नुवत् (१.१)
बाष्पंबाष्प (२.१)
प्ररुरोदप्ररुरोद (√प्र-रुद् लिट् प्र.पु. एक.)
महास्वनम्महत्–स्वन (२.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

रास्य चः श्रु त्वा
भृ शं दुः तःपि ता
शो काक्नु न्बा ष्पं
प्ररु रो हास्व नम्