अन्वयः

महात्मनः of the magnanimous, लक्ष्मणस्य Lakshmana's, एतत् वचनम् these words, श्रुत्वा having heard, कौशल्या Kausalya, रुदन्ती weeping, शोकलालसा depressed with sorrow, रामम् to Rama, उवाच said.

M N Dutt

Hearing these words of the high-souled Laks maņa, Kausaly, weeping and being pressed with sorrow spoke these words to Rāma.

Summary

Very much depressed on hearing the words of Kaikeyi, Rama thus said to her in the presence of the king:

पदच्छेदः

एतत्	एतद् (२.१)
तु	तु (अव्ययः)
वचनं	वचन (२.१)
श्रुत्वा	श्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
लक्ष्मणस्य	लक्ष्मण (६.१)
महात्मनः	महात्मन् (६.१)
उवाच	उवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)
रामं	राम (२.१)
कौसल्या	कौसल्या (१.१)
रुदन्ती	रुदत् (√रुद् + शतृ, १.१)
शोकलालसा	शोक–लालस (१.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
ए	त	त्तु	व	च	नं	श्रु	त्वा
ल	क्ष्म	ण	स्य	म	हा	त्म	नः
उ	वा	च	रा	मं	कौ	स	ल्या
रु	द	न्ती	शो	क	ला	ल	सा