२.२०.१

इति ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणोऽधःशिरा मुहुः ।
श्रुत्वा मध्यं जगामेव मनसा दुःखहर्षयोः ॥

अन्वयः

रामे when Rama, इति like this, ब्रुवति was speaking, श्रुत्वा having heard, लक्ष्मणः Lakshmana, अधश्शिरा: with his head down, मनसा in his mind, मुहुः repeatedly, दुःखहर्षयो: in grief and joy, मध्यम् midway, जगामेव as if entered.

Summary

While Rama was speaking thus, Lakshmana listened to him with his head down, experiencing both grief and joy.

पदच्छेदः

इतिइति (अव्ययः)
ब्रुवतिब्रुवत् (√ब्रू + शतृ, ७.१)
रामेराम (७.१)
तुतु (अव्ययः)
लक्ष्मणोलक्ष्मण (१.१)
ऽधःशिराअधःशिरस् (१.१)
मुहुःमुहुर् (अव्ययः)
श्रुत्वाश्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
मध्यंमध्य (२.१)
जगामेवजगाम (√गम् लिट् प्र.पु. एक.)–इव (अव्ययः)
मनसामनस् (३.१)
दुःखहर्षयोःदुःख–हर्ष (७.२)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

तिब्रुति रा मेतु
क्ष्म णो ऽधःशि रामु हुः
श्रु त्वा ध्यं गा मे
सा दुःर्ष योः