अन्वयः

पुरुषर्षभः best among men, रामः Rama, मात्रा by mother, तथा that way, निगदितम् spoken, तद्वाक्यम् those words, श्रुत्वा on hearing, भृशदुःखिताम् deeply afflicted, मातरम् addressing his mother, वाक्यम् words, अब्रवीत् said.

M N Dutt

Hearing those words of his mother, Rāma that best of men, spoke the following words to her, who was greatly troubled with sorrow.

Summary

At these words of his mother who was deeply afflicted Rama, best among men replied:

पदच्छेदः

तथा	तथा (अव्ययः)
निगदितं	निगदित (√नि-गद् + क्त, २.१)
मात्रा	मातृ (३.१)
तद्	तद् (२.१)
वाक्यं	वाक्य (२.१)
पुरुषर्षभः	पुरुष–ऋषभ (१.१)
श्रुत्वा	श्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
रामो	राम (१.१)
ऽब्रवीद्	अब्रवीत् (√ब्रू लङ् प्र.पु. एक.)
वाक्यं	वाक्य (२.१)
मातरं	मातृ (२.१)
भृशदुःखिताम्	भृश–दुःखित (२.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
त	था	नि	ग	दि	तं	मा	त्रा
त	द्वा	क्यं	पु	रु	ष	र्ष	भः
श्रु	त्वा	रा	मो	ऽब्र	वी	द्वा	क्यं
मा	त	रं	भृ	श	दुः	खि	ताम्