प्रतीक्षमाणोऽभिजनं तदार्त;मनार्तरूपः प्रहसन्निवाथ ।

जगाम रामः पितरं दिदृक्षुः; पितुर्निदेशं विधिवच्चिकीर्षुः ॥

अन्वयः

रामः Rama, तदा then, आर्तम् distressed, जनम् people, प्रतीक्षमाणोऽपि even though observing, अनार्तरूपः without revealing his sorrowful feelings, अथ also, प्रहसन्निव looking as if smiling, पितुः father's, निदेशम् palace, विधिवत् in accordance with duty, चिकीर्षुः intent on carrying out, पितरम् father, दिदृक्षुः intent to see, जगाम went.

Summary

Even after observing the people in grief, Rama did not reveal his sorrowful feelings. Bound by duty he went in as if with a smile to see his father.

पदच्छेदः

प्रतीक्षमाणो	प्रतीक्षमाण (√प्रति-ईक्ष् + शानच्, १.१)
ऽभिजनं	अभिजन (२.१)
तदार्तम्	तदा (अव्ययः)–आर्त (२.१)
अनार्तरूपः	अन् (अव्ययः)–आर्त–रूप (१.१)
प्रहसन्न्	प्रहसत् (√प्र-हस् + शतृ, १.१)
इवाथ	इव (अव्ययः)–अथ (अव्ययः)
जगाम	जगाम (√गम् लिट् प्र.पु. एक.)
रामः	राम (१.१)
पितरं	पितृ (२.१)
दिदृक्षुः	दिदृक्षु (१.१)
पितुर्	पितृ (६.१)
निदेशं	निदेश (२.१)
विधिवच्	विधिवत् (अव्ययः)
चिकीर्षुः	चिकीर्षु (१.१)

छन्दः

उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
प्र	ती	क्ष	मा	णो	ऽभि	ज	नं	त	दा	र्त
म	ना	र्त	रू	पः	प्र	ह	स	न्नि	वा	थ
ज	गा	म	रा	मः	पि	त	रं	दि	दृ	क्षुः
पि	तु	र्नि	दे	शं	वि	धि	व	च्चि	की	र्षुः
ज			त			ज			ग	ग