सा विषण्णा च संत्रस्ता कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ।
राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुरामिव ।
निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते ॥
सा विषण्णा च संत्रस्ता कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ।
राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुरामिव ।
निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते ॥
अन्वयः
साधो O virtuous one, गतजनम् abandoned by men, शून्यम् empty (of wealth), निरास्वाद्यतमम् incapable of being tasted (enjoyed), राज्यम् kingdom, पीतमण्डाम् essence evaporated, सुराम् इव like wine, भरतः Bharata, नाभिपत्स्यते will not receive.Summary
O virtuous king Bharata will not take charge of the kingdom abandoned by men, drained of wealth and incapable of being enjoyed, like wine with its essence evaporated.पदच्छेदः
| सा | तद् (१.१) |
| विषण्णा | विषण्ण (√वि-सद् + क्त, १.१) |
| च | च (अव्ययः) |
| संत्रस्ता | संत्रस्त (√सम्-त्रस् + क्त, १.१) |
| कैकेयी | कैकेयी (१.१) |
| वाक्यम् | वाक्य (२.१) |
| अब्रवीत् | अब्रवीत् (√ब्रू लङ् प्र.पु. एक.) |
| राज्यं | राज्य (२.१) |
| गतजनं | गत (√गम् + क्त)–जन (२.१) |
| साधो | साधु (८.१) |
| पीतमण्डां | पीत (√पा + क्त)–मण्ड (२.१) |
| सुराम् | सुरा (२.१) |
| इव | इव (अव्ययः) |
| निरास्वाद्यतमं | निरास्वाद्यतम (२.१) |
| शून्यं | शून्य (२.१) |
| भरतो | भरत (१.१) |
| नाभिपत्स्यते | न (अव्ययः)–अभिपत्स्यते (√अभि-पद् लृट् प्र.पु. एक.) |
छन्दः
उपजातिः [११]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| सा | वि | ष | ण्णा | च | सं | त्र | स्ता | कै | के | यी | वा |
| क्य | म | ब्र | वीत् | रा | ज्यं | ग | त | ज | नं | सा | धो |
| पी | त | म | ण्डां | सु | रा | मि | व | नि | रा | स्वा | द्य |
| त | मं | शू | न्यं | भ | र | तो | ना | भि | प | त्स्य | ते |