२.३३.१९

इमां महेन्द्रोपमजातगर्भिणीं; तथा विधातुं जनमीं ममार्हसि ।
यथा वनस्थे मयि शोककर्शिता; न जीवितं न्यस्य यमक्षयं व्रजेत् ॥

अन्वयः

महेन्द्रोपम equal to Indra, मयि me, वनस्थे staying in the forest, शोककर्शिता emaciated by sorrow, जीवितम् life, न्यस्य having yielded, यथा how, यमक्षयम् abode of Yama, न व्रजेत् will not go, तथा in that way, जातगर्धिनीम् a woman with a possesive feeling, इमाम् this, मम जननीम् my mother, विधातुम् अर्हसि should do.

Summary

You are powerful like Indra.You should act accordingly so that my mother who has a possesive feeling towards her son should not, due to emaciation go to the abode of Yama after my departure for the forest. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टत्रिंशस्सर्गः॥Thus ends the thirtyeighth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

इमांइदम् (२.१)
महेन्द्रोपमजातगर्भिणींमहत्–इन्द्र–उपम–जात (√जन् + क्त)–गर्भिणी (२.१)
तथातथा (अव्ययः)
विधातुंविधातुम् (√वि-धा + तुमुन्)
जननींजननी (२.१)
ममार्हसिमद् (६.१)–अर्हसि (√अर्ह् लट् म.पु. )
यथायथा (अव्ययः)
वनस्थेवन–स्थ (७.१)
मयिमद् (७.१)
शोककर्शिताशोक–कर्शित (√कर्शय् + क्त, १.१)
नन (अव्ययः)
जीवितंजीवित (२.१)
न्यस्यन्यस्य (√नि-अस् + ल्यप्)
यमक्षयंयम–क्षय (२.१)
व्रजेत्व्रजेत् (√व्रज् विधिलिङ् प्र.पु. एक.)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
इ मांम हे न्द्रोपम जात गर्भि णीं
त थावि धा तुंजन मींम मार्हसि
य थाव न स्थेमयि शोक कर्शि ता
न जीवि तं न्यस्यय मक्ष यंव्र जेत्
जतजर