२.४२.५

गृहे गृहे रुदन्त्यश्च भर्तारं गृहमागतम् ।
व्यगर्हयन्तो दुःखार्ता वाग्भिस्तोत्रैरिव द्विपान् ॥

अन्वयः

दुःखार्ताः afflicted with sorrow, गृहे गृहे in every house, रुदन्त्यः while crying, तोत्रैः with goads, द्विपान् इव like elephants, वाग्भि: with words, गृहम् आगतम् arrival at home, भर्तारम् husband, व्यगर्हयन्त they reproached.

M N Dutt

And in every home females afflicted with woe, weeping child their husbands coming home, with the following words as (drivers) spur elephants with hooks.

Summary

In every house, women wept and in anguish heaped abuses on their husbands on their arrival at home with words (sharp) like goads on elephants:

पदच्छेदः

गृहेगृह (७.१)
गृहेगृह (७.१)
रुदन्त्यश्रुदत् (√रुद् + शतृ, १.३)
(अव्ययः)
भर्तारंभर्तृ (२.१)
गृहम्गृह (२.१)
आगतम्आगत (√आ-गम् + क्त, २.१)
व्यगर्हयन्तव्यगर्हयन्त (√वि-गर्हय् लङ् प्र.पु. बहु.)
दुःखार्तादुःख–आर्त (१.३)
वाग्भिस्वाच् (३.३)
तोत्रैर्तोत्र (३.३)
इवइव (अव्ययः)
द्विपान्द्विप (२.३)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

गृ हेगृ हेरु न्त्यश्च
र्ता रंगृ मा तम्
व्यर्ह न्तो दुः खा र्ता
वा ग्भि स्तो त्रैरिद्वि पान्