अन्वयः

सः ऐक्ष्वाकः that descendant of Ikshvaku, Rama, तम् that, सूतम् to charioteer, मधुरया in sweet, गिरा words, तम् तम् these and other, अर्थम् thoughts, अभिप्रेत्य regarding, वाक्यम् words, उदीरयन् pronouncing, अध्वानम् the path, ययौ went (covered).

M N Dutt

Taking this subject, the descendant of Ikşvāku passed the way, addressing sweet words to the charioteer.

Summary

The descendant of Ikshvaku related to the charioteer in a sweet voice the thoughts that came to him and went on the way (continued his journey). इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनपञ्चाशस्सर्गः॥Thus ends the fortyninth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

स	तद् (१.१)
तम्	तद् (२.१)
अध्वानम्	अध्वन् (२.१)
ऐक्ष्वाकः	ऐक्ष्वाक (१.१)
सूतं	सूत (२.१)
मधुरया	मधुर (३.१)
गिरा	गिर् (३.१)
तं	तद् (२.१)
तम्	तद् (२.१)
अर्थम्	अर्थ (२.१)
अभिप्रेत्य	अभिप्रेत्य (√अभिप्र-इ + ल्यप्)
ययौ	ययौ (√या लिट् प्र.पु. एक.)
वाक्यम्	वाक्य (२.१)
उदीरयन्	उदीरयत् (√उत्-ईरय् + शतृ, १.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
स	त	म	ध्वा	न	मै	क्ष्वा	कः
सू	तं	म	धु	र	या	गि	रा
तं	त	म	र्थ	म	भि	प्रे	त्य
य	यौ	वा	क्य	मु	दी	र	यन्