२.४५.१७

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम् ।
राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥

अन्वयः

मे पिता my father, अतिक्रान्तमतिक्रान्तम् past is past, मनोरथम् his desire, अनवाप्य without fulfilling, राज्ये in the kingdom, रामम् Rama, अनिक्षिप्य without installing, विनशिष्यति will die.

M N Dutt

Saying, All is lost, All is lost, with his desire unattained, my father having failed to install Rāma in the kingdom, will resign his existence.

Summary

Past is past (irreversible). My father, brooding over his desire of installing Rama as king unfulfilled, will perish.

पदच्छेदः

अतिक्रान्तम्अतिक्रान्त (√अति-क्रम् + क्त, २.१)–अतिक्रान्त (√अति-क्रम् + क्त, २.१)
अतिक्रान्तम्अतिक्रान्त (√अति-क्रम् + क्त, २.१)–अतिक्रान्त (√अति-क्रम् + क्त, २.१)
अनवाप्यअनवाप्य (अव्ययः)–अनवाप्य (अव्ययः)
मनोरथम्मनोरथ (२.१)–मनोरथ (२.१)
राज्येराज्य (७.१)–राज्य (७.१)
रामम्राम (२.१)–राम (२.१)
अनिक्षिप्यअनिक्षिप्य (अव्ययः)–अनिक्षिप्य (अव्ययः)
पितापितृ (१.१)–पितृ (१.१)
मेमद् (६.१)–मद् (६.१)
विनशिष्यतिविनशिष्यति (√वि-नश् लृट् प्र.पु. एक.)–विनशिष्यति (√वि-नश् लृट् प्र.पु. एक.)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

ति क्रान्त ति क्रान्त
वाप्य नो थम्
रा ज्ये रा नि क्षिप्य
पि ता मेवि शिष्यति