२.४६.५५

इत्युक्त्वा वचनं सूतं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ।
गुहं वचनमक्लीबं रामो हेतुमदब्रवीत् ।
जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोधक्षीरमानय ॥

अन्वयः

अक्लीबः indefatigable, रामः Rama, सूतम् to the charioteer, इति thus, वचनम् words, उक्त्वा having said, पुनः पुनः again and again, सान्त्वयित्वा after consoling, गुहम् to Guha, हेतुमत् reasonable, वचनम् words, अब्रवीत् said.

M N Dutt

Having said this to the charioteer and consoled him again and again, the energetic Rāma spoke to Guha the following words fraught with reason.

Summary

Having spoken to the charioteer and consoling him again and again, indefatigable Rama spoke to Guha words full of reasoning:

पदच्छेदः

इत्य्इति (अव्ययः)
उक्त्वाउक्त्वा (√वच् + क्त्वा)
वचनंवचन (२.१)
सूतंसूत (२.१)
सान्त्वयित्वासान्त्वयित्वा (√सान्त्वय् + क्त्वा)
पुनःपुनर् (अव्ययः)
पुनःपुनर् (अव्ययः)
गुहंगुह (२.१)
वचनम्वचन (२.१)
अक्लीबंअक्लीब (२.१)
रामोराम (१.१)
हेतुमद्हेतुमत् (२.१)
अब्रवीत्अब्रवीत् (√ब्रू लङ् प्र.पु. एक.)
जटाःजटा (२.३)
कृत्वाकृत्वा (√कृ + क्त्वा)
गमिष्यामिगमिष्यामि (√गम् लृट् उ.पु. )
न्यग्रोधक्षीरम्न्यग्रोध–क्षीर (२.१)
आनयआनय (√आ-नी लोट् म.पु. )

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
इ त्यु क्त्वावच नं सू तं सान्त्व यि त्वा
पु नःपु नःगु हंवचन म क्ली बं
रा मो हेतुम दब्र वीत्ज टाः कृ त्वा
ग मि ष्या मि न्य ग्रो ध क्षीर मानय