२.४६.७८

गतं तु गङ्गापरपारमाशु; रामं सुमन्त्रः प्रततं निरीक्ष्य ।
अध्वप्रकर्षाद्विनिवृत्तदृष्टि;र्मुमोच बाष्पं व्यथितस्तपस्वी ॥

अन्वयः

तपस्वी the miserable, सुमन्त्रः Sumantra, आशु swiftly, गङ्गापरपारम् other side of Ganga, गतम् reached, रामम् of Rama, प्रततम् continuously, निरीक्ष्य having gazed, अध्वप्रकर्षात् due to long distance, विनिवृत्तदृष्टिः turning away his sight, व्यथितः distressed, बाष्पम् मुमोच shed tears.

M N Dutt

On Rāma having speedily crossed the Gangā, the distressed Sumantra who had been gazing at him steadfastly, being no longer able to discern him, turned away his eyes and, overcome with grief, shed tears.

Summary

The wretched Sumantra kept gazing at Rama who swiftly reached the other side of the Ganga and only when he could not see him because of long distance, he turned away his gaze and, overcome with grief, shed tears.

पदच्छेदः

गतंगत (√गम् + क्त, २.१)
तुतु (अव्ययः)
गङ्गापरपारम्गङ्गा–अपर–पार (२.१)
आशुआशु (अव्ययः)
रामंराम (२.१)
सुमन्त्रःसुमन्त्र (१.१)
प्रततंप्रतत (√प्र-तन् + क्त, २.१)
निरीक्ष्यनिरीक्ष्य (√निः-ईक्ष् + ल्यप्)
अध्वप्रकर्षाद्अध्वन्–प्रकर्ष (५.१)
विनिवृत्तदृष्टिर्विनिवृत्त (√विनि-वृत् + क्त)–दृष्टि (१.१)
मुमोचमुमोच (√मुच् लिट् प्र.पु. एक.)
बाष्पंबाष्प (२.१)
व्यथितस्व्यथित (√व्यथ् + क्त, १.१)
तपस्वीतपस्विन् (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
ग तंतु ग ङ्गापर पार माशु
रा मंसु म न्त्रःप्रत तंनि रीक्ष्य
अ ध्वप्र क र्षाद्विनि वृत्त दृष्टि
र्मु मोच बा ष्पंव्यथि तस्त प स्वी