अन्वयः

विलप्य having lamented, उपरतम् ceased, गतार्चिषम् with extinguished flames, अनलम् इव like fire, निर्वेगम् without moving, समुद्रमिव like the sea, रामम् Rama, लक्ष्मणः Lakshmana, आश्वासयत consoled.

M N Dutt

Thereupon Lakşmaņa consoled Rāma spent with lamentation, like to fire deprived of its radiance or the ocean of its tide.

Summary

Lakshmana consoled Rama who ceased to lament like fire with extinguished flames or like a motionless sea:

पदच्छेदः

विलप्योपरतं	विलप्य (√वि-लप् + ल्यप्)–उपरत (√उप-रम् + क्त, २.१)
रामं	राम (२.१)
गतार्चिषम्	गत (√गम् + क्त)–अर्चिस् (२.१)
इवानलम्	इव (अव्ययः)–अनल (२.१)
समुद्रम्	समुद्र (२.१)
इव	इव (अव्ययः)
निर्वेगम्	निर्वेग (२.१)
आश्वासयत	आश्वासयत (√आ-श्वासय् लङ् प्र.पु. एक.)
लक्ष्मणः	लक्ष्मण (१.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
वि	ल	प्यो	प	र	तं	रा	मं
ग	ता	र्चि	ष	मि	वा	न	लम्
स	मु	द्र	मि	व	नि	र्वे	ग
मा	श्वा	स	य	त	ल	क्ष्म	णः