स लक्ष्मणस्योत्तम पुष्कलं वचो; निशम्य चैवं वनवासमादरात् ।
समाः समस्ता विदधे परंतपः; प्रपद्य धर्मं सुचिराय राघवः ॥
स लक्ष्मणस्योत्तम पुष्कलं वचो; निशम्य चैवं वनवासमादरात् ।
समाः समस्ता विदधे परंतपः; प्रपद्य धर्मं सुचिराय राघवः ॥
अन्वयः
परन्तपः tormentor of enemies, सः राघवः that Rama, एवम् thus, लक्ष्मणस्य Lakshmana's, उत्तमपुष्कलम् excellent and copious, वचः utterances, आदरात् out of love, निशम्य having heard, सुचिराय for a long period, धर्मम् that code of conduct of forest life, प्रपद्य having obtained, समस्ता: all, समाः the years, वनवासम् life in the forest, विदधे resorted to.M N Dutt
Hearing Lakşmaņa's excellent and appropriate words with which he gladly assumed a life in the woods, that subduer of foes, Rāghava, in the name of righteousness, at once fully granted him the permission to dwell with him for the entire fourteen years.Summary
Rama, the tormentor of enemies, listened, out of love, to the excellent and copious words of Lakshmana and permitted him to live in the forest for the entire period of fourteen years by observing the prescribed code of conduct as enjoined on life in the forest.पदच्छेदः
| स | तद् (१.१) |
| लक्ष्मणस्योत्तमपुष्कलं | लक्ष्मण (६.१)–उत्तम–पुष्कल (२.१) |
| वचो | वचस् (२.१) |
| निशम्य | निशम्य (√नि-शामय् + ल्यप्) |
| चैवं | च (अव्ययः)–एवम् (अव्ययः) |
| वनवासम् | वन–वास (२.१) |
| आदरात् | आदर (५.१) |
| समाः | समा (२.३) |
| समस्ता | समस्त (२.३) |
| विदधे | विदधे (√वि-धा लिट् प्र.पु. एक.) |
| परंतपः | परंतप (१.१) |
| प्रपद्य | प्रपद्य (√प्र-पद् + ल्यप्) |
| धर्मं | धर्म (२.१) |
| सुचिराय | सुचिर (४.१) |
| राघवः | राघव (१.१) |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | ल | क्ष्म | ण | स्यो | त्त | म | पु | ष्क | लं | व | चो |
| नि | श | म्य | चै | वं | व | न | वा | स | मा | द | रात् |
| स | माः | स | म | स्ता | वि | द | धे | प | रं | त | पः |
| प्र | प | द्य | ध | र्मं | सु | चि | रा | य | रा | घ | वः |
| ज | त | ज | र | ||||||||