२.४८.३६

प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनै;र्विनादितं तं वसुधाधरं शिवम् ।
मृगैश्च मत्तैर्बहुभिश्च कुञ्जरैः; सुरम्यमासाद्य समावसाश्रमम् ॥

अन्वयः

प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैः with the notes of cheerful lapwings and cuckoos, विनादितम् echoed, बहुभिः by many, मृगैश्च deer (animals), मत्तै: intoxicated, कुञ्जरैश्च by elephants, सुरम्यम् exceedingly charming, तं वसुधाधरम् that mount Chitrakuta, आसाद्य having reached, आश्रमम् hermitage, समावस dwell there.

M N Dutt

Delighted with the notes of joyous Koyastivas and coels, and the cries of deer and coundess mad elephants, do you, arriving at the auspicious mountain, reside at the romantic asylum.

Summary

The auspicious mountain (Chaitrakuta) resounds with the note of cheerful lapwings and cuckoos. Intoxicated elephants and deer move about in the enchanting mountain. There you may settle down in a hermitage. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चतुःपञ्चाश स्सर्गः॥Thus ends the fiftyfourth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैर्प्रहृष्ट (√प्र-हृष् + क्त)–कोयष्टिक–कोकिल–स्वन (३.३)
विनादितंविनादित (√वि-नादय् + क्त, २.१)
तंतद् (२.१)
वसुधाधरंवसुधा–धर (२.१)
शिवम्शिव (२.१)
मृगैश्मृग (३.३)
चच (अव्ययः)
मत्तैर्मत्त (√मद् + क्त, ३.३)
बहुभिश्बहु (३.३)
चच (अव्ययः)
कुञ्जरैःकुञ्जर (३.३)
सुरम्यम्सु (अव्ययः)–रम्य (२.१)
आसाद्यआसाद्य (√आ-सादय् + ल्यप्)
समावसाश्रमम्समावस (√समा-वस् लोट् म.पु. )–आश्रम (२.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
प्र हृष्ट को यष्टिक कोकि लस्व नै
र्वि नादि तं तंवसु धाध रंशि वम्
मृ गैश्च म त्तैर्बहु भिश्च कुञ्ज रैः
सु रम्य मा साद्यस माव साश्र मम्
जतजर