अन्वयः

सः रामः that Rama, यथा क्षेमेण on a safe way, गच्छन् going, विविधान् various, द्रुमान् trees, पश्यंश्च looking at, दिवसे day, निवृत्तमात्रे when ended, सौमित्रिम् to Lakshmana, अब्रवीत् said.

M N Dutt

And going on beholding various kinds of blossoming trees, Rāma when the day had declined, spoke to Sumitrā's son saying.

Summary

Walking on the safe path and observing various kinds of trees Rama said to Lakshmana at the end of the day:

पदच्छेदः

यथाक्षेमेण	यथाक्षेमेण (अव्ययः)
गच्छन्	गच्छन् (√गम् लङ् प्र.पु. बहु.)
स	तद् (१.१)
पश्यंश्	पश्यत् (√दृश् + शतृ, १.१)
च	च (अव्ययः)
विविधान्	विविध (२.३)
द्रुमान्	द्रुम (२.३)
निवृत्तमात्रे	निवृत्त (√नि-वृत् + क्त)–मात्र (७.१)
दिवसे	दिवस (७.१)
रामः	राम (१.१)
सौमित्रिम्	सौमित्रि (२.१)
अब्रवीत्	अब्रवीत् (√ब्रू लङ् प्र.पु. एक.)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
य	था	क्षे	मे	ण	ग	च्छ	न्स
प	श्यं	श्च	वि	वि	धा	न्द्रु	मान्
नि	वृ	त्त	मा	त्रे	दि	व	से
रा	मः	सौ	मि	त्रि	म	ब्र	वीत्