अन्वयः

रामे Rama, दक्षिणकूलस्थे had reached the southern bank (of the river), गुह: Guha, सुमन्त्रेण सह with Sumantra, चिरम् for a long while, कथयित्वा after talking, सुदुःखार्तः tormented with anguish, स्वगृहम् his home, जगाम reached.

M N Dutt

Having for a long time conversed with Sumantra, Guha distressed at heart on Rāma reaching the southern bank, retraced his steps homewards.

Summary

Until Rama reached the southern bank, Guha kept talking with Sumantra for long and returned home with great sorrow.

पदच्छेदः

कथयित्वा	कथयित्वा (√कथय् + क्त्वा)
सुदुःखार्तः	सु (अव्ययः)–दुःख–आर्त (१.१)
सुमन्त्रेण	सुमन्त्र (३.१)
चिरं	चिरम् (अव्ययः)
सह	सह (अव्ययः)
रामे	राम (७.१)
दक्षिणकूलस्थे	दक्षिण–कूल–स्थ (७.१)
जगाम	जगाम (√गम् लिट् प्र.पु. एक.)
स्वगृहं	स्व–गृह (२.१)
गुहः	गुह (१.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
क	थ	यि	त्वा	सु	दुः	खा	र्तः
सु	म	न्त्रे	ण	चि	रं	स	ह
रा	मे	द	क्षि	ण	कू	ल	स्थे
ज	गा	म	स्व	गृ	हं	गु	हः