२.५१.३०

ततस्तमन्तःपुरनादमुत्थितं; समीक्ष्य वृद्धास्तरुणाश्च मानवाः ।
स्त्रियश्च सर्वा रुरुदुः समन्ततः; पुरं तदासीत्पुनरेव संकुलम् ॥

अन्वयः

ततः thereafter, उत्थितम् rising, तम् that, अन्तःपुरनादम् sound from the inner apartment, समीक्षय having seen, वृद्धा: old, तरुणाश्च young, मानवाः people, सर्वाः all, स्त्रीयश्च also women, समन्ततः all around, रुरुदुः lamented, तदा then, पुरम् city, पुनरेव again, सङ्कुलम् आसीत् was filled (with people).

M N Dutt

Hearing the sounds of wailing arise from the inner apartment, old and young as well as females, set up lamentations all round; and the city was again filled with them.

Summary

Having heard the sound emanating from the inner apartment, people, old, young and women, of the city lamented. The city was crowded again. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तपञ्चाशस्सर्गः॥Thus ends the fiftyseventh sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

ततस्ततस् (अव्ययः)
तम्तद् (२.१)
अन्तःपुरनादम्अन्तःपुर–नाद (२.१)
उत्थितंउत्थित (√उत्-स्था + क्त, २.१)
समीक्ष्यसमीक्ष्य (√सम्-ईक्ष् + ल्यप्)
वृद्धास्वृद्ध (१.३)
तरुणाश्तरुण (१.३)
चच (अव्ययः)
मानवाःमानव (१.३)
स्त्रियश्स्त्री (१.३)
चच (अव्ययः)
सर्वासर्व (१.३)
रुरुदुःरुरुदुः (√रुद् लिट् प्र.पु. बहु.)
समन्ततःसमन्ततः (अव्ययः)
पुरंपुर (१.१)
तदासीत्तदा (अव्ययः)–आसीत् (√अस् लङ् प्र.पु. एक.)
पुनर्पुनर् (अव्ययः)
एवएव (अव्ययः)
संकुलम्संकुल (१.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
त तस्त म न्तःपुर नाद मुत्थि तं
स मीक्ष्य वृ द्धास्तरु णाश्च मान वाः
स्त्रि यश्च स र्वारुरु दुःस मन्त तः
पु रंत दा सीत्पुन रेव संकु लम्
जतजर