अन्वयः

कौशल्या Kausalya, दीनस्य of the wretched, राज्ञः king's, करुणम् pitiable, भाषितम् utterances, तत् वाक्यम् those words, श्रुत्वा having heard, प्रणाली water conduit, नवोदकमिव like discharging fresh rainwater, बाष्पम् tears, व्यसृजत् shed.

M N Dutt

Having heard these piteous words of the distressed king, Kausalyā uttered words even as a water-way lets out fresh accession of rain.

Summary

Kausalya heard the pitiable words uttered by the king who was in a wretched condition. She shed tears like a water channel discharging fresh rainwater.

पदच्छेदः

तद्	तद् (२.१)
वाक्यं	वाक्य (२.१)
करुणं	करुण (२.१)
राज्ञः	राजन् (६.१)
श्रुत्वा	श्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
दीनस्य	दीन (६.१)
भाषितम्	भाषित (√भाष् + क्त, २.१)
कौसल्या	कौसल्या (१.१)
व्यसृजद्	व्यसृजत् (√वि-सृज् लङ् प्र.पु. एक.)
बाष्पं	बाष्प (२.१)
प्रणालीव	प्रणाली (१.१)–इव (अव्ययः)
नवोदकम्	नव–उदक (२.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
त	द्वा	क्यं	क	रु	णं	रा	ज्ञः
श्रु	त्वा	दी	न	स्य	भा	षि	तम्
कौ	स	ल्या	व्य	सृ	ज	द्बा	ष्पं
प्र	णा	ली	व	न	वो	द	कम्