२.५७.२७

तं देशमहमागम्य दीनसत्त्वः सुदुर्मनाः ।
अपश्यमिषुणा तीरे सरय्वास्तापसं हतम् ॥

अन्वयः

अहम् I, दीनसत्त्वः in a dissipated state, सुदुर्मनाः with troubled mind, तं देशम् that place, आगम्य having reached, सरय्वाः Sarayu, तीरे on the bank, इषुणा by the arrow, हतम् struck, अवकीर्णजटाभारम् with scattered locks of hair, प्रविद्धकलशोदकम् with water pitcher thrown away, पांसुशोणितदिग्धाङ्गम् body smeared with blood and dust, शयानम् lying, शल्यपीडितम् pierced by the arrow, तापसम् the sage, अपश्यम् I saw.

Summary

With dissipated energy and intensely troubled mind, I reached the bank of river Sarayu and there I saw the ascetic lying struck by the arrow and with scattered locks of hair. The water pitcher was thrown away and his body smeared with blood and dust as he lay on the ground.

पदच्छेदः

तंतद् (२.१)
देशम्देश (२.१)
अहम्मद् (१.१)
आगम्यआगम्य (√आ-गम् + ल्यप्)
दीनसत्त्वःदीन–सत्त्व (१.१)
सुदुर्मनाःसु (अव्ययः)–दुर्मनस् (१.१)
अपश्यम्अपश्यम् (√पश् लङ् उ.पु. )
इषुणाइषु (३.१)
तीरेतीर (७.१)
सरय्वास्सरयू (६.१)
तापसंतापस (२.१)
हतम्हत (√हन् + क्त, २.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८
तं देशमह मा गम्य
दीन स त्त्वःसु दुर्म नाः
अ पश्यमिषु णा ती रे
स र य्वा स्ताप संह तम्