अन्वयः

रामः Rama, माम् me, विहाय having left, गतः has gone, मम my, भर्ता च lord also, स्वर्गतः has ascended heaven, विपथे on a wrong path, सार्थहीनेव without wellwishers अहम् I, जीवितुम् to live, न उत्सहे do not desire.

M N Dutt

O Kaikeyī, attain you your wished: do you enjoy this kingdom rid of your thorn. O cruel one, O you of wicked ways, you that forsaking the king had set your heart (on having your son crowned), Rāma had gone away, forsaking me; and now my lord has ascended heaven. I can no longer bear to live, like one left lone in a wilderness by her companions.

Summary

Rama has gone away leaving me. My lord has ascended the heaven, traversing the wrong road. With my wellwishers gone, I do not want to live.

पदच्छेदः

विहाय	विहाय (√वि-हा + ल्यप्)
मां	मद् (२.१)
गतो	गत (√गम् + क्त, १.१)
रामो	राम (१.१)
भर्ता	भर्तृ (१.१)
च	च (अव्ययः)
स्वर्गतो	स्वर्गत (१.१)
मम	मद् (६.१)
विपथे	विपथ (७.१)
सार्थहीनेव	सार्थ–हीन (√हा + क्त, १.१)–इव (अव्ययः)
नाहं	न (अव्ययः)–मद् (१.१)
जीवितुम्	जीवितुम् (√जीव् + तुमुन्)
उत्सहे	उत्सहे (√उत्-सह् लट् उ.पु. )

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
वि	हा	य	मां	ग	तो	रा	मो
भ	र्ता	च	स्व	र्ग	तो	म	म
वि	प	थे	सा	र्थ	ही	ने	व
ना	हं	जी	वि	तु	मु	त्स	हे