अन्वयः

तत् इदम् all this, अन्यथा differently, भूतम् has happened, यः such me, नित्यम् always, प्रियहिते my welfare and happiness, रतम् intent on, पितरम् father, न पश्यामि I do not behold, मम my, मनः mind, व्यवदीर्णम् is shattered.

M N Dutt

But it has fallen out otherwise. That I do not behold my father ever engaged in the dear welfare (of his subjects) cleaves my heart mother.

Summary

Now everything has turned out to be different. My mind is shattered.I no longer behold my father who is ever intent on my welfare and happiness.

पदच्छेदः

तद्	तद् (१.१)
इदं	इदम् (१.१)
ह्य्	हि (अव्ययः)
अन्यथा	अन्यथा (अव्ययः)
भूतं	भूत (√भू + क्त, १.१)
व्यवदीर्णं	व्यवदीर्ण (√व्यव-दृ + क्त, १.१)
मनो	मनस् (१.१)
मम	मद् (६.१)
पितरं	पितृ (२.१)
यो	यद् (१.१)
न	न (अव्ययः)
पश्यामि	पश्यामि (√दृश् लट् उ.पु. )
नित्यं	नित्यम् (अव्ययः)
प्रियहिते	प्रिय–हित (७.१)
रतम्	रत (√रम् + क्त, २.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
त	दि	दं	ह्य	न्य	था	भू	तं
व्य	व	दी	र्णं	म	नो	म	म
पि	त	रं	यो	न	प	श्या	मि
नि	त्यं	प्रि	य	हि	ते	र	तम्