अन्वयः

महात्मा highsouled, भरतः Bharata, इत्येवम् in this manner, उक्त्वा having spoken, प्रियेतरैः unpleasant, वाक्यगणैः with words, ताम् her, तुदन् afflicting, शोकातुरः overwhelmed with grief, पर्वतगह्वरस्थः inside a mountaincave, सिंहो यथा like a lion, भूयश्चापि once again, ननाद cried out loudly.

M N Dutt

The high-souled Bharata afflicted (his mother) with multitudes of words causing pain; and distressed with grief, emitted sounds like to a lion in the cave of Mandāra.

Summary

Having inflicted on his mother these unpleasant words in this manner, the highsouled Bharata, overwhelmed with grief, roared again like a lion in a mountaincave.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे त्रिसप्ततितमस्सर्गः॥Thus ends the seventythird sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

इत्य्	इति (अव्ययः)
एवम्	एवम् (अव्ययः)
उक्त्वा	उक्त्वा (√वच् + क्त्वा)
भरतो	भरत (१.१)
महात्मा	महात्मन् (१.१)
प्रियेतरैर्	प्रिय–इतर (३.३)
वाक्यगणैस्	वाक्य–गण (३.३)
तुदंस्	तुदत् (√तुद् + शतृ, १.१)
ताम्	तद् (२.१)
शोकातुरश्	शोक–आतुर (१.१)
चापि	च (अव्ययः)–अपि (अव्ययः)
ननाद	ननाद (√नद् लिट् प्र.पु. एक.)
भूयः	भूयस् (अव्ययः)
सिंहो	सिंह (१.१)
यथा	यथा (अव्ययः)
पर्वतगह्वरस्थः	पर्वत–गह्वर–स्थ (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
इ	त्ये	व	मु	क्त्वा	भ	र	तो	म	हा	त्मा
प्रि	ये	त	रै	र्वा	क्य	ग	णै	स्तु	दं	स्ताम्
शो	का	तु	र	श्चा	पि	न	ना	द	भू	यः
सिं	हो	य	था	प	र्व	त	ग	ह्व	र	स्थः