२.६९.६

भरतं प्रत्युवाचेदं कौसल्या भृशदुःखिता ।
इदं ते राज्यकामस्य राज्यं प्राप्तमकण्टकम् ।
संप्राप्तं बत कैकेय्या शीघ्रं क्रूरेण कर्मणा ॥

अन्वयः

भृशदुःखिता deeply afflicted, कौशल्या Kausalya, भरतं प्रति looking at Bharata, इदम् these words, उवाच said, राज्यकामस्य of one desirous of the kingdom, ते to you, इदम् this, अकण्टकम् without obstacles, राज्यम् kingdom, प्राप्तम् has been acquired, कैकेय्याः Kaikeyi's, क्रूरेण by crooked, कर्मणा with act, शीघ्रम् quickly, सम्प्राप्तम् secured, बत alas.

M N Dutt

Thus have you, that had desired the kingdom, received it rid of its thorn. Alas! it has been speedily obtained through the crooked act of Kaikeyi.

Summary

Looking at Bharata, the deeply afflicted Kausalya said, The kingdom which you had desired has been acquired without any obstacle. Alas Kaikeyi had quickly secured it for you through her crooked act.

पदच्छेदः

भरतंभरत (२.१)
प्रत्युवाचेदंप्रत्युवाच (√प्रति-वच् लिट् प्र.पु. एक.)–इदम् (२.१)
कौसल्याकौसल्या (१.१)
भृशदुःखिताभृश–दुःखित (१.१)
इदंइदम् (१.१)
तेत्वद् (६.१)
राज्यकामस्यराज्य–काम (६.१)
राज्यंराज्य (१.१)
प्राप्तम्प्राप्त (√प्र-आप् + क्त, १.१)
अकण्टकम्अकण्टक (१.१)
सम्प्राप्तंसम्प्राप्त (√सम्प्र-आप् + क्त, १.१)
बतबत (अव्ययः)
कैकेय्याकैकेयी (३.१)
शीघ्रंशीघ्रम् (अव्ययः)
क्रूरेणक्रूर (३.१)
कर्मणाकर्मन् (३.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
भर तं प्रत्यु वा चे दं कौ स ल्याभृ
श दुःखि ताइ दं ते राज्य का मस्य
रा ज्यं प्राप्तम कण्ट कम् सं प्रा प्तंब
त कै के य्या शी घ्रं क्रू रेण कर्म णा