२.७७.२३

निवेश्य गङ्गामनु तां महानदीं; चमूं विधानैः परिबर्ह शोभिनीम् ।
उवास रामस्य तदा महात्मनो; विचिन्तयानो भरतो निवर्तनम् ॥

अन्वयः

भरतः Bharata, परिबर्हशोभिनीम् looking splendid with their royal insignia, चमूम् army, ताम् that, महानदीम् mighty river, गङ्गाम् अनु following Ganga, विधानैः with adequate arrangements, निवेश्य encamping, तदा then, महात्मनः magnanimous, रामस्य Rama's, निवर्तनम् to bring back, विचिन्तयानः pondering, उवास stayed.

M N Dutt

Having on the mighty stream, Gangā, quartered his forces furnished with all appliances for the journey, Bharata remained there, revolving the means of making the high-souled Rāma turn back.

Summary

The army encamped by Bharata looked splendid with royal insigaia. After making necessary arrangements for the army on the bank of the mighty river Ganga and pondering over the means of bringing back the magnanimous Rama, Bharata stayed.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे त्र्यशीतितमस्सर्गः॥Thus ends the eightythird sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

निवेश्यनिवेश्य (√नि-वेशय् + ल्यप्)
गङ्गाम्गङ्गा (२.१)
अनुअनु (अव्ययः)
तांतद् (२.१)
महानदींमहानदी (२.१)
चमूंचमू (२.१)
विधानैःविधान (३.३)
परिबर्हशोभिनीम्परिबर्ह–शोभिन् (२.१)
उवासउवास (√वस् लिट् प्र.पु. एक.)
रामस्यराम (६.१)
तदातदा (अव्ययः)
महात्मनोमहात्मन् (६.१)
विचिन्तयानोविचिन्तयान (√वि-चिन्तय् + शानच्, १.१)
भरतोभरत (१.१)
निवर्तनम्निवर्तन (२.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
नि वेश्य ग ङ्गामनु तांम हान दीं
च मूंवि धा नैःपरि बर्ह शोभि नीम्
उ वास रा मस्यत दाम हात्म नो
वि चिन्त या नोभर तोनि वर्त नम्
जतजर