२.८२.२७

प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयं; बहुप्रकारं यदि न प्रपत्स्यते ।
ततोऽनुवत्स्यामि चिराय राघवं; वने वसन्नार्हति मामुपेक्षितुम् ॥

अन्वयः

मया by me, स्वयम् personally, बहुप्रकारम् in many ways, शिरसा bowing down my head, प्रसाद्यमानः seeking his grace, न प्रपत्स्यते यदि if it is not granted, ततः then, वने चरन् living in the forest, राघवम् Rama, चिराय for a long time, अनुवत्स्यामि will live along him, माम् me, उपेक्षितुम् to ignore, नार्हति he cannot.

M N Dutt

Propitiated by me personally in various ways with bent head, if he do not consent, then shall I ever stay with Rāghava in the woods. Surely he cannot long persist in putting me off.

Summary

I will seek his grace in many ways by bowing down my head. Even then if Rama does not grant my wish, I shall also live with him as long as it takes. He will not be able to ignore a forester like me.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टाशीतितमस्सर्गः॥Thus ends the eightyeigth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

प्रसाद्यमानःप्रसाद्यमान (√प्र-सादय् + शानच्, १.१)
शिरसाशिरस् (३.१)
मयामद् (३.१)
स्वयंस्वयम् (अव्ययः)
बहुप्रकारंबहु–प्रकार (२.१)
यदियदि (अव्ययः)
नन (अव्ययः)
प्रपत्स्यतेप्रपत्स्यते (√प्र-पद् लृट् प्र.पु. एक.)
ततोततस् (अव्ययः)
ऽनुवत्स्यामिअनुवत्स्यामि (√अनु-वस् लृट् उ.पु. )
चिरायचिराय (अव्ययः)
राघवंराघव (२.१)
वनेवन (७.१)
वसन्वसत् (√वस् + शतृ, १.१)
नार्हतिन (अव्ययः)–अर्हति (√अर्ह् लट् प्र.पु. एक.)
माम्मद् (२.१)
उपेक्षितुम्उपेक्षितुम् (√उप-ईक्ष् + तुमुन्)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
प्र साद्य मा नःशिर साम यास्व यं
ब हुप्र का रंयदि नप्र पत्स्य ते
त तोऽनु व त्स्यामिचि राय राघ वं
व नेव स न्नार्हति मामु पेक्षि तुम्
जतजर