२.८९.१८

इमां हि रम्यां गजयूथलोलितां; निपीततोयां गजसिंहवानरैः ।
सुपुष्पितैः पुष्पधरैरलंकृतां; न सोऽस्ति यः स्यान्न गतक्रमः सुखी ॥

अन्वयः

रम्याम् enchanting, मृगयूथशालिनीम् teeming with herds of deer, गजसिंहवानरैः with elephants, lions and monkeys, निपीततोयाम् its waters being drunk by, सुपुष्पिताम् in full bloom, पुष्पभरैः with multitude of flowers, अलङ्कृताम् decorated, इमाम् this (river Mandakini), यः who, गतक्लमः with fatigue gone, सुखी happy, न स्यात् will not find himself, सः that one, नास्ति does not exist.

M N Dutt

Bathing in this beauteous stream agitated by herds of elephants, whose waters are drunk by elephants, lions and monkeys, which is graced with flowers, and which is decked with multitudes of blossoms, there is not one who has not his fatigue removed, and who does not feel exhilarated.

Summary

With this enchanting Mandakini teeming with herds of deer, whose waters are drunk by elephants, lions and monkeys, decorated with heaps of flowers fallen from the trees in full bloom, who will not feel happy and free from fatigue.

पदच्छेदः

इमांइदम् (२.१)
हिहि (अव्ययः)
रम्यांरम्य (२.१)
गजयूथलोलितांगज–यूथ–लोलित (√लोलय् + क्त, २.१)
निपीततोयांनिपीत (√नि-पा + क्त)–तोय (२.१)
गजसिंहवानरैःगज–सिंह–वानर (३.३)
सुपुष्पितैःसु (अव्ययः)–पुष्पित (३.३)
पुष्पधरैर्पुष्प–धर (३.३)
अलंकृतांअलंकृत (√अलम्-कृ + क्त, २.१)
नन (अव्ययः)
सोतद् (१.१)
ऽस्तिअस्ति (√अस् लट् प्र.पु. एक.)
यःयद् (१.१)
स्यान्स्यात् (√अस् विधिलिङ् प्र.पु. एक.)
नन (अव्ययः)
सुखीसुखिन् (१.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
इ मांहि र म्यांगज यूथ लोलि तां
नि पीत तो यांगज सिंह वान रैः
सु पुष्पि तैः पुष्पध रैर लंकृ तां
न सोऽस्ति यः स्यान्नग तक्र मःसु खी
जतजर