२.९३.४१

तान्पार्थिवान्वारणयूथपाभा;न्समागतांस्तत्र महत्यरण्ये ।
वनौकसस्तेऽपि समीक्ष्य सर्वे;ऽप्यश्रूण्यमुञ्चन्प्रविहाय हर्षम् ॥

अन्वयः

ते सर्वे they all, वनौकसः inhabitants of the forest, तत्र there, महति in great, अरण्ये in the forest, समागतान् united, वारणयूथपाभान् with the effulgence of mighty leaders of elephant herds, तान् पार्थिवान् those kings, समीक्ष्य on seeing, हर्षम् delight, प्रविहाय having forsaken, अश्रूणि tears, अमुञ्चन् shed.

M N Dutt

And beholding those kings resembling leaders of elephant-herds met together in that mighty forest, the dwellers in the woods, resigning their cheerfulness, began to shed tears. forest, the dwellers in the woods, resigning their cheerfulness, began to shed tears.

Summary

On seeing the princes now assembled in the great forest like mighty leaders of elephant herds, inhabitants of the forest had nothing but tears of grief, not joy, to shed.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनशततमस्सर्गः॥Thus ends the ninetyninth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

तान्तद् (२.३)
पार्थिवान्पार्थिव (२.३)
वारणयूथपाभान्वारण–यूथप–आभ (२.३)
समागतांस्समागत (√समा-गम् + क्त, २.३)
तत्रतत्र (अव्ययः)
महत्य्महत् (७.१)
अरण्येअरण्य (७.१)
वनौकसस्वनौकस् (१.३)
तेतद् (१.३)
ऽपिअपि (अव्ययः)
समीक्ष्यसमीक्ष्य (√सम्-ईक्ष् + ल्यप्)
सर्वेसर्व (१.३)
ऽप्य्अपि (अव्ययः)
अश्रूण्य्अश्रु (२.३)
अमुञ्चन्अमुञ्चन् (√मुच् लङ् प्र.पु. बहु.)
प्रविहायप्रविहाय (√प्रवि-हा + ल्यप्)
हर्षम्हर्ष (२.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
ता न्पार्थि वा न्वारण यूथ पा भा
न्स माग तां स्तत्रम हत्य र ण्ये
व नौक स स्तेऽपिस मीक्ष्य स र्वे
ऽप्य श्रूण्य मु ञ्चन्प्रवि हाय ह र्षम्