२.९६.१४

सर्वभोगैः परित्यक्तं राम संप्रेक्ष्य मातरः ।
आर्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः ॥

अन्वयः

शोककर्शिताः emaciated due to grief, मातरः mothers, सर्वभोगैः with all luxuries, परित्यक्तम् devoid of, रामम् Rama, सम्प्रेक्ष्य having seen, आर्ताः overcome with sorrow, सस्वरम् in loud voice, अश्रूणि tears, मुमुचुः shed.

M N Dutt

Seeing Rāma, who had been deprived of every comfort, his mothers, overwhelmed with grief and distress, began to shed tears, lamenting.

Summary

Beholding Rama devoid of all luxury, his mothers afflicted with grief, and overcome with sorrow, cried aloud, tears streaming down.

पदच्छेदः

सर्वभोगैःसर्व–भोग (३.३)
परित्यक्तंपरित्यक्त (√परि-त्यज् + क्त, २.१)
रामंराम (२.१)
सम्प्रेक्ष्यसम्प्रेक्ष्य (√सम्प्र-ईक्ष् + ल्यप्)
मातरःमातृ (१.३)
आर्ताआर्त (१.३)
मुमुचुर्मुमुचुः (√मुच् लिट् प्र.पु. बहु.)
अश्रूणिअश्रु (२.३)
सस्वरं (अव्ययः)–स्वर (२.१)
शोककर्शिताःशोक–कर्शित (√कर्शय् + क्त, १.३)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

र्व भो गैः रि त्य क्तं
रा सं प्रेक्ष्य मा रः
र्तामुमुचु श्रूणि
स्व रं शोर्शि ताः