अन्वयः
शोककर्शिताः emaciated due to grief, मातरः mothers, सर्वभोगैः with all luxuries, परित्यक्तम् devoid of, रामम् Rama, सम्प्रेक्ष्य having seen, आर्ताः overcome with sorrow, सस्वरम् in loud voice, अश्रूणि tears, मुमुचुः shed.
M N Dutt
Seeing Rāma, who had been deprived of every comfort, his mothers, overwhelmed with grief and distress, began to shed tears, lamenting.
Summary
Beholding Rama devoid of all luxury, his mothers afflicted with grief, and overcome with sorrow, cried aloud, tears streaming down.
पदच्छेदः
| सर्वभोगैः | सर्व–भोग (३.३) |
| परित्यक्तं | परित्यक्त (√परि-त्यज् + क्त, २.१) |
| रामं | राम (२.१) |
| सम्प्रेक्ष्य | सम्प्रेक्ष्य (√सम्प्र-ईक्ष् + ल्यप्) |
| मातरः | मातृ (१.३) |
| आर्ता | आर्त (१.३) |
| मुमुचुर् | मुमुचुः (√मुच् लिट् प्र.पु. बहु.) |
| अश्रूणि | अश्रु (२.३) |
| सस्वरं | स (अव्ययः)–स्वर (२.१) |
| शोककर्शिताः | शोक–कर्शित (√कर्शय् + क्त, १.३) |
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|
| स | र्व | भो | गैः | प | रि | त्य | क्तं |
| रा | म | सं | प्रे | क्ष्य | मा | त | रः |
| आ | र्ता | मु | मु | चु | र | श्रू | णि |
| स | स्व | रं | शो | क | क | र्शि | ताः |