३.२१.२६

प्रवृद्धमन्युस्तु खरः खरस्वनो; रिपोर्वधार्थं त्वरितो यथान्तकः ।
अचूचुदत्सारथिमुन्नदन्पुन;र्महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान् ॥

अन्वयः

प्रवृद्धमन्युः whose anger increased, खरस्वनः with harsh tone, खरः Khara, रिपोः enemy's, वधार्थम् to kill, त्वरितः at quick pace, अन्तकः यथा like Yama, the god of death, अश्मवर्षवान् like hail stones, महाबलः powerful, मेघः इव like the cloud, घनम् heavy, उन्नदन् सारथिम् roaring charioteer, अचूचुदत् impelled him to drive.

M N Dutt

Khara, fired with wrath, and having piercing voice, hastening to destroy his enemy like the destroyer himself, again urged his charioteer with roars, like a mighty cloud showering down stones.

Summary

Khara in extreme anger hastened, like Yama, to slay his enemy. He roared loudly like a cloud raining hail stones and impelled his charioteer to speed up. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वालल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वाविंशस्सर्गः॥Thus ends the twentysecond sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

प्रवृद्धमन्युस्प्रवृद्ध (√प्र-वृध् + क्त)–मन्यु (१.१)
तुतु (अव्ययः)
खरःखर (१.१)
खरस्वनोखर–स्वन (१.१)
रिपोर्रिपु (६.१)
वधार्थंवध–अर्थ (२.१)
त्वरितोत्वरित (√त्वर् + क्त, १.१)
यथान्तकःयथा (अव्ययः)–अन्तक (१.१)
अचूचुदत्अचूचुदत् (√चुद् प्र.पु. एक.)
सारथिम्सारथि (२.१)
उन्नदन्उन्नदत् (√उत्-नद् + शतृ, १.१)
पुनर्पुनर् (अव्ययः)
महाबलोमहत्–बल (१.१)
मेघमेघ (१.१)
इवाश्मवर्षवान्इव (अव्ययः)–अश्मन्–वर्षवत् (१.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
प्र वृद्ध म न्युस्तुख रःख रस्व नो
रि पोर्व धा र्थंत्वरि तोय थान्त कः
अ चूचु द त्सारथि मुन्न दन्पुन
र्म हाब लो मेघइ वाश्म वर्ष वान्
जतजर