३.३.१६

स भग्नबाहुः संविग्नो निपपाताशु राक्षसः ।
धरण्यां मेघसंकाशो वज्रभिन्न इवाचलः ।
इदं प्रोवाच काकुत्स्थं विराधः पुरुषर्षभम् ॥

अन्वयः

भग्नबाहुः broken shoulders, मेघ सङ्काशः resembling cloud, सः he, संविग्नः anxious, राक्षसः demon, निपपातः fell down, वज्रभिन्नः split by a thunderbolt, अचलः इव like a mountain, आशु fell at once, धरण्याम् on the ground.

M N Dutt

On his arms being broken, the Raksasa resembling a mass of clouds, growing weak, sank down on the ground in a swoon, like a hill riven by the thunderbolt.

Summary

With both shoulders broken, the demon, looking like a cloud (huge and dark) fell at once on the ground like a mountain split by a thunderbolt.

पदच्छेदः

सतद् (१.१)
भग्नबाहुःभग्न (√भञ्ज् + क्त)–बाहु (१.१)
संविग्नोसंविग्न (√सम्-विज् + क्त, १.१)
निपपाताशुनिपपात (√नि-पत् लिट् प्र.पु. एक.)–आशु (अव्ययः)
राक्षसःराक्षस (१.१)
धरण्यांधरणी (७.१)
मेघसंकाशोमेघ–संकाश (१.१)
वज्रभिन्नवज्र–भिन्न (√भिद् + क्त, १.१)
इवाचलःइव (अव्ययः)–अचल (१.१)
इदंइदम् (२.१)
प्रोवाचप्रोवाच (√प्र-वच् लिट् प्र.पु. एक.)
काकुत्स्थंकाकुत्स्थ (२.१)
विराधःविराध (१.१)
पुरुषर्षभम्पुरुष–ऋषभ (२.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
स भग्न बा हुः सं वि ग्नोनिप पा ता
शु राक्ष सःध र ण्यां मेघ सं का शो
वज्र भिन्नइ वाच लःइ दं प्रो वा
च का कु त्स्थंवि रा धःपुरु षर्ष भम्