३.३१.२२

परावमन्ता विषयेषु संगतो; नदेश कालप्रविभाग तत्त्ववित् ।
अयुक्तबुद्धिर्गुणदोषनिश्चये; विपन्नराज्यो न चिराद्विपत्स्यते ॥

अन्वयः

परावमन्ता accusing others, विषयेषु in pleasures, सङ्गतः addicted, देशकालप्रविभागतत्ववित् sense of judgement of place and time, गुणदोषनिश्चये discrimination of vice and virtue, अयुक्तबुद्धिः lacks wisdom, विपन्नराज्यः with loss of kingdom, नचिरात् in no time, विपत्स्यसे will destroy yourself.

M N Dutt

Given to disgracing others, ignorant of the proper distribution of time and place*, and never taking care to distinguish merits and defects, : you, your kingdom being in danger, will speedily meet with disaster. The commentator, is silent here. the meaning evidently is, you do not discern the where and when of things.

Summary

A king who accuses others, who is addicted to sensual pleasures, who lacks a sense of judgement of place and time, a sense of discrimination between virtue and vice and the right wisdom will destroy himself and the kingdom in no time.

पदच्छेदः

परावमन्तापर–अवमन्तृ (१.१)
विषयेषुविषय (७.३)
संगतोसंगत (√सम्-गम् + क्त, १.१)
नन (अव्ययः)
देशकालप्रविभागतत्त्ववित्देश–काल–प्रविभाग–तत्त्व–विद् (१.१)
अयुक्तबुद्धिर्अयुक्त–बुद्धि (१.१)
गुणदोषनिश्चयेगुण–दोष–निश्चय (७.१)
विपन्नराज्योविपन्न (√वि-पद् + क्त)–राज्य (१.१)
नचिराद्नचिरात् (अव्ययः)
विपत्स्यतेविपत्स्यते (√वि-पद् लृट् प्र.पु. एक.)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
प राव म न्ताविष येषु संग तो
न देश का लप्रवि भाग तत्त्व वित्
अ युक्त बु द्धिर्गुण दोष निश्च ये
वि पन्न रा ज्योनचि राद्वि पत्स्य ते
जतजर